การกระตุ้นปลาตะเพียนให้ผสมพันธุ์และวางไข่ได้ตามธรรมชาติ ซึ่งโดยปกติปลาตะเพียนขาวจะไม่วางไข่ในสภาพบ่อดิน แต่ใช้ภูมิปัญญาที่ได้จากการสังเกตและทดลองปฏิบัติโดยวิธีเลียนแบบธรรมชาติจากการสังเกตและทดลองของคุณลุงวิรัตน์ พรหมศรี ในระยะเวลา 5 ปีที่ผ่านมา พบว่า ปลาตะเพียนขาวชอบผสมพันธุ์และวางไข่ในช่วงฝนตกเวลาพลบค่ำ ดังนั้นจึงคิดวิธีทำลักษณะคล้ายฝนตก เป็นการเลียนแบบธรรมชาติ โดยใช้ไม้ไผ่มาทำคอกสี่เหลี่ยมห่างจากบ่ออย่างน้อย 1เมตร 3-4 แห่ง แล้วใช้สังกะสีวางบนคอกแล้วสูบน้ำจากบ่อบาดาลที่อยู่ใกล้เคียงมาใส่สังกะสีเพื่อทำให้เกิดเสียงคล้ายฝนตกฟ้าร้องปลาตะเพียนที่พร้อมจะผสมพันธุ์และวางไข่ก็จะพากันมารัดกันเป็นคู่ ๆ เพื่อผสมพันธุ์
การกระตุ้นปลาตะเพียนให้ผสมพันธุ์และวางไข่
วิธีทำอุปกรณ์ทำฝน การใช้ไม้ไผ่และสังกะสีจะสิ้นเปลือง เพราะผุพังและต้องคอยหามาเปลี่ยนใหม่ทุกปี คุณวิรัตน์ จึงคิดนำท่อพีวีซีมาเป็นอุปกรณ์ในการทำฝนแทน โดยมีขั้นตอนการทำดังนี้
- ใช้ท่อพีวีซีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางขนาด 3 นิ้ว มาต่อเข้าบ่อปลาโดยให้ห่างจากขอบบ่ออย่างน้อย 1 เมตร โดยท้ายของท่อพีวีซีใช้ 3 ทางสวมเข้าไปแล้วใช้ท่อพีวีซีอีก 2 ท่อนขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 3 นิ้วเช่นกัน ใส่เข้าไปในลักษณะตัว ที (T) ปิดด้านหัวทั้งสองข้าง
- ใช้สว่านเจาะท่อพีวีซีตัวทีให้เป็นรูตามความต้องการทั้ง 2 ข้าง ในการเจาะไม่ควรใช้สว่านตัวโตเพราะน้ำที่พุ่งออกมาจะพุ่งไม่สูงและลักษณะไม่เหมือนฝนตก ในการเจาะท่อพีวีซีอย่างน้อยต้องเจาะ 2 แถว ระยะรูที่เจาะห่างกันประมาณ 3นิ้ว แถวหนึ่งให้ตั้งฉาก (ขึ้นบน) อีกแถวหนึ่งให้พุ่งไปด้านหน้า (สว่านที่เจาะรูขนาดตะปู 3 นิ้ว น้ำที่พุ่งขึ้นมาจะเป็นเม็ดคล้ายฝนที่ตกลงมา)
วิธีกระตุ้นปลาตะเพียนให้วางไข่
- เลือกทำในบ่อปลาที่มีแหล่งน้ำอื่นอยู่ใกล้ เช่น สระน้ำ ลำคลอง บ่อบาดาล และแหล่งน้ำนั้นต้องไม่มีมีสารเคมีปนเปื้อน (ไม่ใช้น้ำจากบ่อเดิม)
- กระตุ้นปลาตะเพียนที่มีอายุ 6-8 เดือน ซึ่งเป็นปลาที่พร้อมจะผสมพันธุ์ได้ ลักษณะของปลาที่พร้อมจะผสมพันธุ์ตัวเมียจะเห็นร่องได้ชัดเจน ท้องจะป่องผิวเกล็ดเลื่อมสวยเรียบ ตัวผู้เมื่อจับดูจะมีน้ำขาว ๆ ออกมาจาอวัยวะเพศ
- เลือกระยะเวลาที่ปลาผสมพันธุ์ได้ดีและมีเปอร์เซ็นต์การเจริญเติบโตดี โดยเริ่มตั้งแต่เดือนพฤษภาคมถึงเดือนกันยายน เดือนที่ดีที่สุดคือเดือนกรกฎาคมและสิงหาคม
- ก่อนที่จะกระตุ้นให้ปลาผสมพันธุ์และวางไข่ในบ่อหรือสระอย่าให้มีปลากินเนื้อทุกชนิด
- กระตุ้นให้ปลาผสมพันธุ์และวางไข่ในช่วงเวลาพลบค่ำ (ประมาณ 19.00 น. ถึงเวลา 22.00 น.)
- สูบน้ำจากบ่อบาดาลหรือน้ำจากแหล่งอื่นลงในบ่อหรือสระเลี้ยงปลาโดยตรงปากบ่อบาดาลต้องมีตัวต่ออีก 2 ตัว ใช้สายยางเส้นผ่าศูนย์กลาง 3 นิ้ว ยาวประมาณ 1 เมตร (ขึ้นอยู่กับความห่างจากบ่อปลากับแหล่งน้ำที่นำมาใช้) สำหรับอีกด้านหนึ่งใช้สวมเข้ากับอุปกรณ์การทำฝน (ท่อพีวีซี) ที่เตรียมไว้ แล้วจึงสูบน้ำใส่
- เฝ้าสังเกตประมาณหนึ่งชั่วโมง ปลาจะเริ่มมารัดกันเป็นคู่ ๆ เพื่อผสมพันธุ์กัน อย่าส่งเสียงรบกวน และในวันรุ่งขึ้นให้มาสังเกตที่บ่อปลาจะมีไข่ปลาลอยอยู่ในบ่อ หลังจากนั้น 1-2 วันจะมีลูกปลาให้เห็น
วิธีนี้สามารถกระตุ้นให้ปลาตะเพียนวางไข่ตามธรรมชาติได้โดยไม่ต้องอาศัยการผสมเทียมให้ยุ่งยาก โดยเลือกทำในบ่อปลาที่มีแหล่งน้ำอื่นอยู่ใกล้ เช่น สระน้ำ ลำคลอง บ่อบาดาล และแหล่งน้ำนั้นต้องไม่มีสารเคมีปนเปื้อน (ไม่ใช้น้ำจากบ่อเดิม)
ที่มา :
- สถาบันสร้างเสริมนวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียง กรมส่งเสริมการเกษตร “นวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียงองค์ความรู้ของเกษตรกรและชุมชน”, 2552.
- สำนักงานเกษตรอำเภอปางศิลาทอง จังหวัดกำแพงเพชร โทรศัพท์ 0-5572-7027