น้ำ เป็นปัจจัยสำคัญในการทำการเกษตร โดยเฉพาะพื้นที่สวนซึ่งต้องใช้น้ำปริมาณมากในฤดูแล้งพื้นที่การเกษตรจะขาดน้ำในการประกอบอาชีพทางการเกษตรและต้องเสียค่าใช้จ่ายและค่าแรงงานเป็นจำนวนมากในการจัดหาน้ำมาใช้ โดยเฉพาะพื้นที่สวนที่เป็นที่สูง ดินไม่อุดมสมบูรณ์เป็นดินลูกรัง เนื่องจากพื้นที่ปลูกเป็นที่สูง ในช่วงฤดูฝนน้ำจะไหลลงสู่พื้นที่ต่ำกว่าบริเวณพื้นที่ปลูกทั้งหมด จึงนำปัญหาต่าง ๆ มาวิเคราะห์หาทางแก้ไข การจัดการน้ำในฤดูแล้ง ทดลองจนประสบความสำเร็จในการดำเนินงาน ทำให้สามารถประกอบอาชีพตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง โดยทำการปลูกพืชที่ปลอดสารพิษ
วิธีการจัดการน้ำในฤดูแล้ง
การเก็บกักน้ำไว้ใช้ในฤดูแล้ง โดยทดลองจากนำตุ่มน้ำฝังลงในดินแบบกาลักน้ำ จำนวน 3 ตุ่ม เพื่อกักเก็บน้ำในฤดูฝน จากนั้นได้กำหนดพื้นที่ทำบ่อกักเก็บน้ำ และเริ่มขุดบ่อน้ำจำนวน 3 บ่อโดยใช้แรงงานในครอบครัว 2 คน เพื่อเป็นการประหยัดค่าแรงและเป็นการออกกำลังกายทำให้ร่างกายแข็งแรง
วิธีทำบ่อกักเก็บน้ำ
- ขุดบ่อ ทั้งหมด 3 บ่อ เนื้อที่ 0.5 ไร่ ลึก 1.5 เมตร โดยให้แต่ละบ่อมีทางน้ำไหลติดต่อกันไล่ระดับจากสูงไปหาต่ำ ตามหลักกาลักน้ำ ดังรูป
- ใช้ปูนซีเมนต์ผสมดินลูกรังฉาบพื้นบ่อและบริเวณด้านข้างบ่อ ขอบบ่อ เพื่อกันน้ำซึมออกจากบ่อในกรณีที่ดินกักเก็บน้ำได้ดีก็ไม่จำเป็นต้องฉาบบ่อ
- ทำที่พักน้ำที่ไหลลงมาตามทางน้ำก่อนเข้าบ่อที่ 1 โดยต่อท่อจากบ่อพักน้ำเข้าบ่อที่ 1 บ่อพักจะช่วยกักเศษพืช เช่น ใบไม้ กิ่งไม้ ก่อนไหลลงสู่บ่อเก็บน้ำเพื่อไม่ให้น้ำเน่าเสีย และบ่อตื้นเขิน
การขุดบ่อเพื่อเก็บน้ำโดยใช้หลักกาลักน้ำนี้เหมาะกับพื้นที่สวนที่มีพื้นที่สูง มีความลาดเท ใช้หลักการที่น้ำไหลจากที่สูงลงสู่ที่ต่ำ ถ้าสวนเป็นพื้นที่ราบให้ใช้การขุดบ่อให้มีความลึกไล่ระดับกันไป จากน้อยไปมาก ทำให้เกษตรกรมีน้ำในการปลูกพืชสวนได้ตลอดทั้งปี สามารถลดค่าแรงงานในการนำน้ำมาใช้ในฤดูแล้ง และเพิ่มรายได้ให้กับครอบครัวเพราะไม่ผลในสวนจะให้ผลผลิตทั้งปี หมุนเวียนกันไป
เกษตรกรต้องมีความขยันในการสร้างบ่อกักเก็บน้ำ ถ้าทำการจ้างแรงงานขุดต้องใช้ทุนสูงมาก แต่ถ้าทำการขุดบ่อก่อนการปลูกพืชควรใช้รถตักดินขุดจะทำให้รวดเร็วเสียค่าใช้จ่ายไม่มาก การทำบ่อเก็บน้ำจะทำให้มีน้ำใช้ตลอดปี ต้นไม้อุดมสมบูรณ์ ช่วยลดค่าใช้จ่ายในการสูบน้ำ
ที่มา :
- สถาบันสร้างเสริมนวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียง กรมส่งเสริมการเกษตร "นวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียง องค์ความรู้ของเกษตรกรและชุมชน", 2552.
- สำนักงานเกษตรอำเภอสวนผึ้ง จังหวัดราชบุรี โทรศัพท์ 0-3239-5019
