การปลูกข้าวแบบประณีต

ปัจจุบันการปลูกข้าวในจังหวัดขอนแก่นมีผลผลิตต่ำ โดยผลผลิตข้าวเหนียว เฉลี่ยเพียงไร่ละ 450 กิโลกรัม สาเหตุเนื่องจาก การปลูกข้าวโดยอาศัยน้ำฝน ดินมีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ จากการใช้ปุ๋ยเคมีมานานทำให้โครงสร้างดินเสีย ดินไม้อุ้มน้ำ จึงมีการทำนาแบบประณีตเป็นการใช้พื้นที่ให้เกิดประโยชน์สูงสุด โดยการปรับโครงสร้างดินและเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ของดิน

ขั้นตอนการผลิตข้าวแบบประณีต

1. เดือนพฤษภาคม ปรับพื้นที่นา (พื้นที่ประมาณ 1 ไร่) ให้เสมอโดยใช้รถไถขนาดใหญ่ เพิ่มพื้นที่คันคูนาให้มีขนาดกว้างขึ้นประมาณ 4 เมตร (ปกติคูนาจะกว้างประมาณ 30 เซนติเมตร)
2. เดือนมิถุนายน และกรกฎาคม นำปุ๋ยคอกประมาณ 7 ตัน มาหมักร่วมกับใบสะเดา กากน้ำตาลและสาร EM ประมาณ 15 วัน แล้วนำไปใส่ในนา ไถกลบ 2 ครั้ง
3. เดือนสิงหาคม ปักดำข้าว กข.6 เลือกต้นกล้าคุณภาพดี ใช้กล้าจำนวน 3 ต้น/จับ ระยะห่างประมาณ 30 เซนติเมตร โดยปักดำลึกประมาณ 1 นิ้ว (ไม่ปักดำลึกเพราะจะทำให้แตกกอได้ยาก)
4. ภายหลังปักดำแล้วเสร็จ ให้ปล่อยน้ำออกจากนา ทิ้งไว้ประมาณ 2 สัปดาห์ เพื่อกระตุ้นให้ต้นข้าวแข็งแรง (รักษาความชื้นให้ดินชุ่มพอประมาณตลอด 2 สัปดาห์)
5. ในสัปดาห์ที่ 3 สูบน้ำเข้านา ให้ระดับน้ำสูงไม่เกินสะดือข้าว (ปล้องแรกของต้นข้าว) ซึ่งถ้าระดับน้ำสูงเกินนี้ จะทำให้ต้นข้าวล้ม
6. เมื่อต้นข้าวอายุ 1 เดือน หากสังเกตพบร่องรอยการทำลายการทำลายของปูกัดต้นข้าว ทำการแก้ไขโดยนำหัวมันสำปะหลัง หัวกลอย ฝักแก่ของต้นคูณ ปริมาณเท่า ๆ กันนำมาตำให้ละเอียดแล้วหว่านให้ทั่วนาข้าว วันรุ่งขึ้นปูจำนวนหนึ่งจะไต่ขึ้นมาบนคันนา ไม่สามารถกัดกินต้นข้าวได้อีกต่อไป
7. เมื่อต้นข้าวออกรวงและสุกแก่ สุ่มถอนต้นข้าวมานับ พบว่า 1 กอจะมีต้นข้าวประมาณ 20-35 ต้น เมื่อทดลองนับเมล็ดข้าวต่อรวง พบว่ามีเมล็ดข้าวระหว่าง 180-350 เมล็ดต่อรวง ผลผลิตที่ได้รับทั้งสิ้น 105 ปี๊บ (1 ปี๊บ น้ำหนัก 1 ถัง 2 ชามข้าว) หรือประมาณ 1 ตันข้าวเปลือก

การปลูกข้าวแบบประณีต เป็นการทำนาในพื้นที่น้อยแต่ผลผลิตสูง (สูงกว่าค่าเฉลี่ยการปลูกข้าวของจังหวัดถึง 3 เท่า) และนอกจากผลผลิตข้าวสูงแล้วพื้นที่คันคูนาที่ปรับให้มีขนาดใหญ่ก็สามารถปลูกพืชผักไม้ผลต่าง ๆ ได้ด้วย เช่น กล้วย สะเดา ฝรั่ง ลำไย มะละกอ กระเพรา แมงลัก หอมแบ่ง ตะไคร้ มะเขือ เป็นการใช้พื้นที่ให้เกิดประโยชน์สูงสุดและเพิ่มรายได้ลดรายจ่ายอีกด้วย

ที่มา : 

1. สถาบันสร้างเสริมนวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียง กรมส่งเสริมการเกษตร "นวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียง องค์ความรู้ของเกษตรกรและชุมชน", 2552.
2. นางโฉยฉาย จุ่นหัวโทน นักวิชาการส่งเสริมการเกษตร สำนักงานเกษตรอำเภอแวงใหญ่ จังหวัดขอนแก่น โทรศัพท์ 0-4349-6058