ลักษณะการปลูกพืชในแปลงเกษตรผสมผสาน คือ มีการปลูกพืชหลากหลายชนิด ให้อยู่ในแปลงเดียวกัน หลุมเดียวกัน แต่มีความสูงต่างระดับกัน โดยอาศัยลักษณะความแตกต่างของพืช ที่มีความสูงต่ำมาปลูกร่วมกันในแปลงเดียวกัน เกิดการเกื้อกูลกันเหมือนป่าธรรมชาติ ทำให้เกิดประโยชน์หลายอย่างและสามารถใช้พื้นที่ทุกตารางเมตรให้เกิดประโยชน์ สูงสุด
การจัดการพืชและน้ำเป็น 5 ระดับ
การปลูกพืช 5 ชั้น เรียกว่า เบญจเกษตร
- ชั้นที่ 1 พืชเศรษฐกิจ (หมาก, สะตอ ฯลฯ)
- ชั้นที่ 2 พืชไม้ผล (มังคุด, ลองกอง ฯลฯ)
- ชั้นที่ 3 พืชไม้เลื้อย (พริกไทย ฯลฯ)
- ชั้นที่ 4 พืชไม้ประดับ พืชสวนครัว
- ชั้นที่ 5 พืชใต้ดิน (ขิง ข่า ฯลฯ)
การปลูกพืช 5 ระดับ โดยการปลูกพืชตามความสูงระดับต่างกัน และอยู่ร่วมกันได้ ชั้นหนึ่งอยู่สูงสุด ได้แก่ หมาก สะตอ ชั้นสอง เป็นไม้ที่มีความสูงปานกลางจำพวกไม้ผล เช่น ทุเรียน มังคุด ลองกอง ชั้นสามเป็นไม้สูงจากระดับพื้นไม่เกิน 3 เมตร ได้แก่ ผักเหลียง พริกไทย ชั้นสี่ ได้แก่ ไม้ดอกไม้ประดับ เช่น หน้าวัว ขิงแดง ค้างคาวดำ ว่านเพชรหึง ชั้นห้า เป็นไม้หัว ได้แก่ ข่า ขิง ตะไคร้
การปลูกพืชในลักษณะเกื้อกูลกันเช่นนี้ จะทำให้เกิดระบบนิเวศน์ซึ่งมีลักษณะคล้ายป่า พืชสามารถพึ่งพาอาศัยกันได้ และยังเป็นการใช้พื้นที่ให้เกิดประโยชน์สูง แม้เกษตรกรจะมีพื้นที่น้อยก็สามารถปลูกพืชได้หลายหลายทำให้มีรายได้ตลอดปี
การจัดการน้ำ 5 ขั้น เรียกว่า เบญจธารา
- ชั้นที่ 1 อุปโภค / บริโภค
- ชั้นที่ 2 สุขภาพชำระล้างร่างกาย
- ชั้นที่ 3 พืชพันธุ์ทางการเกษตร
- ชั้นที่ 4 เลี้ยงสัตว์น้ำ / สัตว์เลี้ยง
- ชั้นที่ 5 คืนสู่ธรรมชาติ / สร้างความชุ่มชื้นให้กับผิวดิน
ลักษณะการัดการน้ำแบบเบญจธารา คือ การนำน้ำมาหมุนเวียนใช้ให้เกิดประโยชน์มากที่สุด เช่น น้ำที่เราอาบน้ำสามารถนำไปรดต้นไม้ได้ หรือปล่อยลงสู่แหล่งเลี้ยงสัตว์น้ำได้ เช่น บ่อปลา บ่อเลี้ยงเป็ดเพราะน้ำยังสะอาดอยู่ และน้ำในบ่อสัตว์น้ำก็สามารถปล่อยสู่ต้นไม้และธรรมชาติได้ เพื่อสร้างความชุ่มชื้นต่อไป
ปัจจุบัน คุณมนู มีชัย เปลี่ยนแปลงชีวิตจากนักธุรกิจหลายๆ ด้าน กลับมาประกอบอาชีพเกษตรกรอย่างเต็มตัว และใช้ภูมิปัญญาประกอบกับแนวคิดตามพระราชดำริ มาปรับใช้ในการสร้างสวนเกษตร เช่น ทำแก้มลิงตามเชิงเขา และนำน้ำมาแกล้งดิน ปัจจุบันพัฒนาสวนเกษตรสุขภาพให้เป็นศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง เพื่อเป็นต้นแบบในการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม ให้กับเกษตรกรจากทุกพื้นที่เข้ามาศึกษาดูงาน การทำเกษตรอย่างไรถึงไม่จน ด้วยทฤษฎีไตรนิเวศ (ECO-EDEN) การบริหารจัดการดิน น้ำ ป่าไม้ อย่างยั่งยืนในพื้นที่ลาดบริเวณเชิงเขา และการบริหารจัดการประมงชายฝั่ง เพื่อพี่น้องที่อาศัยอยู่บริเวณ ริมฝั่งทะเล
ที่มา :
- สถาบันสร้างเสริมนวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียง กรมส่งเสริมการเกษตร "นวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียง องค์ความรู้ของเกษตรกรและชุมชน", 2552.
- สำนักงานเกษตรอำเภอเมืองระนอง จังหวัดระนอง โทรศัพท์ 0-7782-1426