เชื้อแบคทีเรีย บาซิลลัส ซับทิลีส เป็น Bio-agentที่นำมาใช้ในการควบคุมศัตรูพืช ในภาคธุรกิจมีการผลิตออกจำหน่ายภายใต้ชื่อการค้าที่หลากหลาย ศูนย์บริหารศัตรูพืชได้ดำเนินการส่งเสริมการใช้เชื้อแบคทีเรียดังกล่าว เพราะมีความปลอดภัย เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และได้ทดสอบแล้วว่า มีประสิทธิภาพในการควบคุมศัตรูพืชสามารถใช้ทดแทนสารเคมีได้ แต่ปัญหาของการส่งเสริม คือ ผลิตภัณฑ์จำหน่ายไม่ทั่วถึงทุกพื้นที่ และที่สำคัญคือ มีราคาแพง ทำให้ต้นทุนในการใช้แพงกว่าการใช้สารเคมี ศูนย์บริหารศัตรูพืชจึงมุ่งที่จะส่งเสริมให้เกษตรกรผลิตใช้เองให้ได้ เพื่อลดต้นทุนของการใช้ชีวภัณฑ์ทั้งสองชนิดนี้ให้ต่ำลง เมื่อปี 2547-2548 ศูนย์ได้สูตรอาหารเลี้ยงเชื้อที่เตรียมได้อย่างง่าย ๆ จากคุณพัชรี มีนะกนิษฐ์ อดีตผู้อำนวยการส่วนบริหารศัตรูพืช สำนักพัฒนาคุณภาพสินค้าเกษตร พบว่ามีประสิทธิภาพในการควบคุมศัตรูพืช แต่มีปัญหาการปนเปื้อนค่อนข้างมาก จึงเริ่มพัฒนาถังหมัก เพื่อลดการปนเปื้อน ได้เชื้อจำนวนมาก ต้นทุนต่ำ เพื่อการส่งเสริมการผลิตในระดับเกษตรกร ชุดอุปกรณ์ขยายเพิ่มปริมาณเชื้อแบคทีเรีย องค์ประกอบที่สำคัญประกอบด้วย การออกแบบถังหมัก (การปรับใช้ถังน้ำที่มีใช้อยู่ทั่วไป) และสูตรอาหารสำหรับเลี้ยงเชื้อ เมื่อผลิตขยายออกมาแล้ว จะช่วยลดต้นทุนได้ถึง 80 เท่า จากการซื้อผลิตภัณฑ์ที่มีจำหน่ายมาใช้โดยตรง และถูกกว่าการใช้สารเคมี
วิธีทำชุดขยายเชื้อแบคทีเรีย
อุปกรณ์ที่ใช้
- ถังพลาสติกมีฝาปิด ขนาดบรรจุ 40-50 ลิตร
- เชื้อแบคทีเรียบาซิลัส ซับทีลิส (บี เอส)
- นมข้นหวาน 4 กระป๋อง
- กากน้ำตาล 2 กิโลกรัม
-
เครื่องกรองอากาศฆ่าเชื้อด้วยแสงยูวี ประกอบด้วย
- กล่องไม้อัด
- หลอดไฟฟ้าชนิดแสงอุลต้าไวโอเลต
- ฟองน้ำกรองอากาศ
- ท่อลม
- ปั๊มอากาศสำหรับตู้ปลาสวยงาม หัวทรายพร้อมสายยาง
- ถุงพลาสติก ยางวง
วิธีการเพิ่มปริมาณขยายเชื้อแบคทีเรียบาซิลลัส ซับทิลีส
- ล้างถังหมักให้สะอาด
- ต้มน้ำที่จะใช้ในการหมัก 20 ลิตร ให้เดือดประมาณ 15 นาที แล้วเทใส่ถังหมักขณะที่กำลังร้อน ใส่นมข้นหวาน 1 กระป๋อง คนให้นมละลาย ปิดฝาตั้งทิ้งไว้จนน้ำเย็น
- ใส่หัวเชื้อแบคทีเรีย 250 กรัม หรือ 250 ซีซี.
- ต่อสายท่ออากาศเข้าในถังหมัก ปิดฝา และเปิดเครื่องปั๊มอากาศ ทิ้งไว้ 3 วัน
- เมื่อครบ 3 วัน ผสมนมข้นหวาน 1 กระป๋อง +นำกากน้ำตาล 1 ลิตร (1.5 กก.) ผสมน้ำประมาณ 2 ลิตร ต้มให้เดือดประมาณ 15 นาที ตั้งทิ้งไว้ให้เย็น แล้วเติมลงในถังหมัก
- ปิดฝาและเปิดเครื่องปั๊มอากาศ ทิ้งไว้ 3 วัน แล้วนำไปใช้ในอัตรา 100 ซีซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร
เชื้อแบคทีเรียบาซิลลัส ซับทิลีส เป็นเชื้อจุลินทรีย์ที่นำมาใช้ทดแทนสารเคมีในการควบคุมโรคพืชได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งถ้าหากเกษตรกรสามารถผลิตขึ้นมาใช้เองได้ ก็จะช่วยลดการใช้สารเคมีลดความเสี่ยงอันตรายจากสารเคมี และลดต้นทุนการผลิตในเรื่องการควบคุมศัตรูพืช ก่อนการหมักต้องทำความสะอาดถังหมัก และต้มฆ่าเชื้อสายท่ออากาศและหัวทรายทุกครั้ง และควรมีถุงพลาสติกกรองชั้นใน อากาศที่ใช้ต้องปั๊มผ่านเครื่องกรองอากาศฆ่าเชื้อด้วยแสงยูวี
ที่มา:
- สถาบันสร้างเสริมนวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียง กรมส่งเสริมการเกษตร “นวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียงองค์ความรู้ของเกษตรกรและชุมชน”, 2552.
- สำนักส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 6 จังหวัดเชียงใหม่ โทรศัพท์ 0-5522-1699