นายสุนทร สมาธิมงคล เกษตรกรดีเด่นแห่งชาติอาชีพทำสวน

การศึกษา ประถมศึกษาปีที่ 4

สถานภาพ สมรมกับนางเฉลียว สมาธิมงคล มีบุตรชาย 2 คน ทำสวนมะม่วงพันธุ์เขียวเสวย น้ำดอกไม้สีทอง น้ำดอกไม้เบอร์ 4 โชคอนันต์ และมันเดือนเก้า พื้นที่ 40 ไร่

ผลงานดีเด่น

ความพยายามฟันฝ่าอุปสรรค

เดิมมีอาชีพทำนา แต่ประสบปัญหาราคาข้าวตกต่ำทำให้ขาดทุน จนกระทั่งปี 2538 ตัดสินใจพลิกผันชีวิตโดยเข้าร่วมโครงการปรับโครงสร้างและระบบการผลิตการเกษตร (คปร.) ปรับพื้นที่นา จำนวน 10 ไร่ ขุดยกร่องสวนเพื่อปลูกมะม่วงต่าง ๆ และปลูกพืชผักแซมในร่องสวน ทำให้มีรายได้ก่อนที่มะม่วงจะให้ผลผลิต และได้รับการอบรมถ่ายทอดความรู้และศึกษาดูงานด้านการผลิตมะม่วงจากเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรและแหล่งวิชาการต่าง ๆ แล้วนำความรู้และประสบการณ์เหล่านั้นมาปฏิบัติปรับปรุงมะม่วงเพื่อการส่งออก ต่อมาปี 2540 ได้ขยายเพิ่มอีก 20ไ ร่ ปี 2548ขยายเพิ่มอีก 10 ไร่ ปัจจุบันมีพื้นที่ทั้งสิ้น 40 ไร่ ปลูกมะม่วงพันธุ์ต่าง ๆ คือ มะม่วงพันธุ์เขียวเสวย จำนวน 960 ต้น มะม่วงพันธุ์น้ำดอกไม้สีทองและพันธุ์น้ำดอกไม้เบอร์ 4 จำนวน 2,080 ต้น มะม่วงพันธุ์โชคอนันต์ จำนวน 80 ต้น มะม่วงพันธุ์มันเดือนเก้า จำนวน 80 ต้น โดยวางผังแปลงการปลูกและการปฏิบัติเป็น 4 แปลง นอกจากนี้ เมื่อปี 2545 ได้รวบรวมสมาชิกในตำบลจัดตั้งเป็นกลุ่มปรับปรุงมะม่วงเพื่อการส่งออกและเริ่มส่งออก ปี 2546 เป็นครั้งแรก ปัจจุบันได้จัดตั้งเป็นกลุ่มวิสาหกิจชุมชนมะม่วงคุณภาพดีเพื่อการส่งออกมีสมาชิกจำนวน 103 ราย ประกอบด้วยสมาชิกในอำเภอสามโก้ จังหวัดอ่างทอง และจังหวัดใกล้เคียง ได้แก่ จังหวัดสุพรรณบุรี จังหวัดสิงห์บุรี จังหวัดสระบุรี และจังหวัดชัยนาท

ด้านความคิดริเริ่ม

โดยการนำภูมิปัญญาและนำเทคโนโลยีมาปรับใช้ในแปลงเพื่อเพิ่มผลผลิตและเพิ่มรายได้ ดังนี้

1. การฝากท้องมะม่วง นายสุนทรได้สังเกตจากการที่บริษัทส่งออกต้องการมะม่วงพันธุ์น้ำดอกไม้สีทองมากกว่าพันธุ์น้ำดอกไม้เบอร์ 4 จึงทำการฝากท้องมะม่วงโดยใช้ยอดน้ำดอกไม้สีทองไปฝากท้องกับพันธุ์เขียวเสวยซึ่งเป็นต้นเดิม ทำให้ได้ผลผลิตเป็นน้ำดอกไม้สีทองตามความต้องการของตลาดต่างประเทศ สามารถเพิ่มผลผลิตและเพิ่มรายได้ เป็นตัวอย่างแก่เกษตรกรทั่วไป จนได้รับคัดเลือกให้เป็นปราชญ์ชาวบ้านด้านการผลิตมะม่วงส่งออกของตำบลจากสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดอ่างทอง และได้ถ่ายทอดความรู้ให้แก่เกษตรกรและผู้ที่สนใจภายในจังหวัดอ่างทองและต่างจังหวัด
2. ผลิตฮอร์โมนไข่เป็นคนแรกของจังหวัดอ่างทอง เพื่อช่วยกระตุ้นให้มะม่วงออกช่อดอกและติดผล จึงเป็นการลดต้นทุนและเพิ่มผลผลิตให้กับมะม่วง
3. การห่อผลผลิตมะม่วงด้วยถุงกระดาษเคลือบด้วยคาร์บอนแทนกระดาษหนังสือพิมพ์ มะม่วงมีผิวสวย ปราศจากโรคและแมลงรบกวน ซึ่งเป็นที่ต้องการของตลาดส่งออก ทำให้เพิ่มมูลค่าผลผลิต
4. เทคนิคการปลูกมะม่วงระยะชิด เพื่อให้ได้จำนวนต้นมากขึ้น และการตัดแต่งกิ่ง โดยตัดยอดเพื่อรักษาทรงพุ่มให้ต้นเตี้ยอยู่เสมอ เพื่อปฏิบัติดูแลรักษาง่าย สะดวกในการห่อผลผลิต

ด้านแนวคิดในการทำงาน

มีคติประจำใจ “แพ้ได้ แต่ไม่ท้อ”ต้องนำสิ่งที่เคยผิดพลาดมาแล้วมาปรับปรุง แก้ไข เพื่อไม่ให้เกิดขึ้นอีกและเดินหน้าสู้ต่อไป และน้อมนำหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ มาเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตด้วยความขยัน พึ่งตนเอง มีความเพียร อดทน ซื่อสัตย์ทั้งต่อตนเองและผู้อื่น

ด้านผลงานและความสำเร็จ

1. เป็นประธานและบริหารกลุ่มวิสาหกิจชุมชนปรับปรุงมะม่วงคุณภาพดี เพื่อการส่งออกอย่างเป็นระบบและสร้างเครือข่ายเพื่อให้เกิดอำนาจในการต่อรองราคา ปัจจุบันมีสมาชิก 103 ราย ในจังหวัดอ่างทองและเครือข่ายต่างจังหวัด ได้แก่ สิงห์บุรี สุพรรณบุรี สระบุรี ชัยนาท มีพื้นที่ปลูกมะม่วง รวมทั้งสิ้น 3,000 ไร่
2. วางแผนการผลิตของตนเองและสมาชิกกลุ่มให้ผลผลิตออกสู่ตลาดได้ตลอดทั้งปี โดยเฉพาะช่วงนอกฤดูในช่วงเดือนสิงหาคม กันยายน และตุลาคม เพื่อให้ผลผลิตมีราคาดี
3. สนับสนุนสมาชิกและปฏิบัติตามเกณฑ์ข้อกำหนดของกระบวนการผลิตมะม่วงตามระบบการจัดการคุณภาพ GAP และได้รับใบรับรองแหล่งผลิตพืช (GAP) โครงการความปลอดภัยอาหาร (Food Safety) ด้านพืช จากกรมวิชาการเกษตร ปี 2550
4. ได้คัดเลือกเป็นปราชญ์ชาวบ้านมะม่วงส่งออกตำบลมงคลธรรมนิมิต จากสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดอ่างทอง ในปี 2552
5. ได้รับคัดเลือกเป็นเกษตรกรดีเด่น สาขาทำสวน ของกรมส่งเสริมการเกษตร (ระดับจังหวัด) ปี 2548 และของจังหวัดอ่างทอง ปี 2551 รวมทั้งได้รับรางวัลที่ 1 การประกวดมะม่วงน้ำดอกไม้สีทอง ประเภทไม้ผลปลอดภัยจากสารพิษหรืออินทรีย์ ในงานกาชาด 111 ของดีเมืองอ่างทอง ปี 2550

ด้านการตลาด

ดำเนินการจำหน่ายผลผลิตผ่านกลุ่ม และเป็นประธานบริหารจัดการการตลาดของกลุ่ม โดยวางแผนการผลิต เพื่อให้มีผลผลิตออกสู่ตลาดได้ตลอดปี โดยเฉพาะช่วงนอกฤดู ซึ่งจะเป็นที่ต้องการของตลาด และสร้างความมั่นใจให้แก่สมาชิกและบริษัทรับซื้อผลผลิต โดยการทำสัญญาซื้อขายมะม่วงล่วงหน้าในลักษณะตลาดข้อตกลง (Contract Farming) ตามกำหนดมาตรฐานคุณภาพและราคาที่กลุ่มพอใจ ปัจจุบันกลุ่มมีการซื้อขายกับบริษัทมากกว่า 5 บริษัท ผลผลิตจำหน่ายในรูปผลสดและแช่แข็งไปยังประเทศกลุ่มอียู ญี่ปุ่น จีน ยุโรป และมาเลเซีย

ด้านรายได้และผลผลิต

เฉพาะพื้นที่ปลูกมะม่วง 20 ไร่ ที่ให้ผลผลิต โดยมีผลผลิตเฉลี่ย 1,200-1,500 กิโลกรัมต่อไร่ ราคาจำหน่าย 35-40 บาท/กิโลกรัม มีผลผลิตเกรด A 40-50%, เกรด B 30%, ตกเกรด 20-30%

รายได้ย้อนหลัง 3 ปี ปี 2549/2550 ผลผลิต 53,050ก ก. กำไรสุทธิ 1,427,392 บาท  ปี 2550/2551 ผลผลิต 55,350 กก. กำไรสุทธิ 1,536,710 บาท  ปี 2551/2552 ผลผลิต 34,100 กก. กำไรสุทธิ 978,960 บาท (ยังไม่หมดฤดูกาลเก็บผลผลิต)

ความยั่งยืนในอาชีพ

มีความต่อเนื่องในการทำสวนมะม่วงโดยเฉพาะพันธุ์น้ำดอกไม้สีทอง มีการขยายเครือข่ายการผลิตภายในจังหวัดและต่างจังหวัด การประสานงานกับบริษัทรับซื้อ/วางแผนการผลิต การตลาดอย่างต่อเนื่อง และพัฒนาให้เป็นศูนย์เรียนรู้แบบครบวงจร

การขยายผลงาน

เป็นปราชญ์ชาวบ้านและเป็นสถานที่ในการศึกษาดูงานของคณะต่าง ๆ ในการถ่ายทอดความรู้ให้สมาชิกกลุ่มและเกษตรกรได้รับความรู้และนำไปปฏิบัติ จำนวน 400 ราย พื้นที่ 3,000 ไร่ รวมทั้งเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ผ่านสื่อต่าง ๆ เช่น วิทยุ โทรทัศน์ หนังสือพิมพ์และวารสารด้านการเกษตรต่าง ๆ ความเป็นผู้นำและการเสียสละ

ด้านการเป็นผู้นำ

1. เป็นประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนส่งออกมะม่วงมงคลธรรมนิมิต อำเภอสามโก้ จังหวัดอ่างทอง และเป็นผู้ที่ได้รับความเชื่อถือของเกษตรกรในชุมชนและจังหวัดจนได้รับมอบหมายให้ดำเนินโครงการของจังหวัดหลายโครงการ
2. เป็นผู้ที่ได้รับการไว้วางใจจากสมาชิกกลุ่มในการเรียนรู้การคัดเกรดมะม่วงเพื่อส่งออกจากบริษัทผู้ส่งออก และนำมาถ่ายทอดให้สมาชิกกลุ่มจนเกิดความชำนาญ สามารถคัดเกรดก่อนส่งออกได้ด้วยตนเองทุกคน
3. ได้รับคัดเลือกเป็นตัวแทนกลุ่มไปศึกษาดูงานต่างประเทศและนำผลผลิตมะม่วงไปนำเสนอ
4. ให้คำแนะนำและกำกับดูแลสมาชิกกลุ่มให้ปรับปรุงสวนมะม่วงจนได้เข้าระบบตามมาตรฐาน GAP ทุกคนและแนะนำให้ลดต้นทุนการผลิต โดยผลิตน้ำหมักชีวภาพไว้ใช้เอง เช่น น้ำหมักสมุนไพรไล่แมลง ฮอร์โมนไข่ และสารกำจัดวัชพืช

ด้านการบริหารสังคม

1. มอบที่ดินส่วนตัวเพื่อสร้างโรงเรือนคัดแยกมะม่วง ได้ใช้ประโยชน์เพื่อการส่งออกมะม่วงและใช้เป็นศูนย์กลางการส่งพืชผักของเกษตรกรตำบลมงคลธรรมนิมิตและตำบลใกล้เคียง
2. เป็นปราชญ์ชาวบ้านมะม่วงส่งออกตำบลมงคลธรรมนิมิต และเป็นนักพัฒนาในด้านความรู้ ความคิด และด้านการฝึกปฏิบัติอาชีพให้กับสมาชิก เครือข่ายและบุคคลทั่วไป รวมทั้งการสร้างรายได้ให้ชุมชนและสมาชิก โดยสร้างทีมงานและวิทยากรปฏิบัติดูแลสวนและจัดการผลผลิตมะม่วงเพื่อให้ได้คุณภาพทั้งภายในจังหวัดและต่างจังหวัด
3. เป็นผู้นำที่มีบุคลิกภาพดี มีศีลธรรมประจำตัว ในการบริหารจัดการอาชีพของตนเอง สมาชิกและเครือข่าย
4. ได้รับคัดเลือกจากมูลนิธิสำนึกรักบ้านเกิด สาขาเกษตรกรรม ประจำปี 2551 ได้รับเงินรางวัล 50,000 บาท พร้อมโล่เกียรติยศ

การอนุรักษ์ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม

1. ด้านการป้องกันและกำจัดศัตรูพืช โดยใช้วิธีผสมผสาน การใช้สารเคมีถูกต้องตามหลักวิธีการและเหมาะสมกับพื้นที่ การใช้สมุนไพรที่ทำขึ้นเองขับไล่แมลง และใช้ถุงกระดาษคาร์บอนห่อผลมะม่วง
2. ด้านการปรับปรุงดินและรักษาดิน โดยใช้ปุ๋ยหมัก ปุ๋ยคอก เพื่อลดการใช้ปุ๋ยเคมี และใช้ฟางข้าวรักษาความชื้นของดิน
3. อนุรักษ์ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม โดยใช้จุลินทรีย์บำบัดน้ำเสีย และไม่เผาแปลงปลูกพืชพร้อมแนะนำเพื่อนบ้าน

จากผลงานของนายสุนทร สมาธิมงคล นับเป็นเกษตรกรตัวอย่างที่ประสบความสำเร็จด้านการปลูกไม้ผล โดยมีการพัฒนาเทคโนโลยีและนำภูมิปัญญามาใช้เพิ่มผลผลิตและเพิ่มรายได้ ตลอดจนถ่ายทอดความรู้สู่ชุมชน สมควรได้รับการยกย่อง เพื่อเป็นตัวอย่างแก่เกษตรกรรายอื่นต่อไป

ที่มา : กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ "ประวัติและผลงานเกษตรกร สถาบันเกษตรกร สหกรณ์ดีเด่นแห่งชาติ ประจำปี 2552", 2552.