วิสาหกิจชุมชนศูนย์ส่งเสริมและผลิตพันธุ์ข้าวชุมชนตำบลใหม่นาเพียง

ประวัติความเป็นมา

บ้านถลุงเหล็กมีประชากร 445 คน 110 ครัวเรือน ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำนา รายได้หลักจึงมาจากการขายข้าว แต่ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาปรากฎว่าราคาข้าวตกต่ำ เกษตรกรบ้านถลุงเหล็กจึงปรึกษาหารือกันเพื่อหาแนวทางแก้ไขปัญหา โดยประชุมตกลงกันตั้งกลุ่มแปรรูปข้าวหอมมะลิซ้อมมือเพื่อเพิ่มมูลค่าข้าว แก้ไขปัญหาราคาข้าวตกต่ำและเพื่อให้ประชาชนมีสุขภาพแข็งแรง มีการสร้างงานสร้างอาชีพ ลดค่าใช้จ่ายในครัวเรือน ทำให้มีอยู่มีกินอย่างพอเพียง พึ่งตนเอง และพึ่งกาพันเองได้ และเป็นการฟื้นฟูวิถีชีวิตเกษตรกรในอดีต ซึ่งมีภูมิปัญญาท้องถิ่นอยู่แล้ว

ปัญหาของชาวบ้านอีกอย่างคือ ขาดเมล็ดพันธุ์หรือเมล็ดพันธุ์ไม่ได้คุณภาพ ทำให้ผลผลิตต่อไร่ต่ำ ไม่มีคุณภาพ ขายข้าวได้ราคาต่ำ ข้าวที่เก็บไว้บริโภคแข็ง ไม่นุ่ม อร่อย เมื่อกรมส่งเสริมการนเกษตรเข้ามาเสนอแนวทางให้เกษตรกรทำแปลงเมล็ดพันู ชาวบ้านจึงประชุมและตกลงที่จะทำแปลง เพราะเป็นการแก้ปัญหาที่ถูกต้องและเป็นการช่วยเหลือเกษตรกรรายอื่น ๆ ที่ประสบปัญหาเดียวกัน โดยการกระจายพันธุ์พัฒนาผลผลิตต่อไร่ให้สูงและสร้างรายได้ให้กับเกษตรกรด้วย

แนวทางการบริหารจัดการ

1. มีคณะกรรมการบริหารและรับผิดชอบในส่วน/ฝ่ายต่าง ๆ โดยแบ่งหน้าที่ชัดเจน
2. มีกฎระเบียบข้อบังคับของศูนย์อย่างชัดเจน
3. มีการระดมทุน และการออมของสมาชิกทุกเดือนและมีการปันผลกำไรคืน
4. นำปัญหาที่เกิดขึ้นมาแก้ไขโดยผ่านการประชาคมกลุ่ม เพื่อหาแนวทางร่วมกัน
5. มีการกำหนดแผนของศูนย์แล้วนำเข้าเป็นแผนแม่บทชุมชน
6. มีการทำงานแบบบูรณาการกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

กิจกรรมที่ดำเนินการ

1. การผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว
2. การบริการรถเกี่ยววางรายและรถนวดข้าว
3. การแปรรูปข้าวหอมมะลิอินทรีย์เป็นข้าวฮาง ข้าวกล้อง และข้าวขาว
4. กิจกรรมโรงสีข้าวชุมชน บริการสีข้าวกล้อง ข้าวฮาง และข้าวขาว
5. กิจกรรมการถือหุ้น และการออมรายเดือน
6. กระจายพันธุ์ข้าวพันธุ์ดี โดยจัดร่วมกับเครือข่ายศูนย์ข้าวชุมชนอำเภอแวงใหญ่ทุกปี

แนวทางการระดมทุน

1. การสนับสนุนจากทางราชการเพื่อเป็นทุนหมุนเวียน
2. การระดมทุนโดยการถือหุ้นของสมาชิก
3. การสนับสนุนงบประมาณจากโครงการและหน่วยงานต่าง ๆ เช่น โครงการ SML โครงการอยู่ดีมีสุข และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

กระบวนการคิดในการแก้ปัญหา

1. นำปัญหาที่เกิดขึ้นมาพิจารณาโดยผ่านเวทีประชาคมกลุ่ม เพื่อหาแนวทางแก้ปัญหาร่วมกัน
2. บริหารงานโดยยึดหลักคุณธรรมและจริยธรรม สร้างความเชื่อมั่น ให้กับสมาชิกและสร้างผลประโยชน์ร่วมกัน

องค์ความรู้ที่โดดเด่น

1. การแปรรูปข้าวกล้อง ข้างฮางสมุนไพร
2. กระบวนการผลิตเมล็ดพันธ์ข้าวให้ได้คุณภาพ
3. การบริหารจัดการเครื่องจักรกล
4. การบริหารกองทุนที่ได้รับการสนับสนุนให้เกิดความต่อเนื่อง ยั่งยืน
5. การมีส่วนร่วมของสมาชิกและชุมชน
6. การมีกิจกรรมที่หลากหลาย และสอดคล้องกับความต้องการของสมาชิกชุมชน
7. สามารถเชื่อมประสานกับแหล่งงบประมาณต่างๆ

ที่มา: กรมส่งเสริมการเกษตร "ทำเนียบแหล่งเรียนรู้วิสาหกิจชุมชน", 2552.