แนวคิด/ความเป็นมา
ศูนย์กสิกรรมธรรมชาติวัดป่ายาง มีที่ดินถือครองรวม 21 ไร่ เป็นที่ดินราชพัสดุ โดยริเริ่มดำเนินการในปี พ.ศ. 2541 ดำเนินการตั้งกองทุนชื่อว่า “กลุ่มเมตตาธรรม”ต่อมาได้เปลี่ยน “กลุ่มเมตตาธรรม”มาเป็น “กลุ่มสัจจะสะสมทรัพย์พัฒนาคุณธรรมครบวงจรชีวิต”มีสมาชิกจำนวน 411 คน เงินกองทุนสวัสดิการ 18,280 บาท เงินสัจจะฯ 14,420 บาท โดยมีหลักการสำคัญที่คณะทำงานยึดเป็นแนวปฏิบัติคือ กลุ่มสัจจะฯ จะใช้แนวพุทธศาสนาเป็นแกนกลางในการดำเนินกิจกรรมของกลุ่มและแนวทางประชาสังคมมาจัดการปัญหา ไม่ใช้หลักกฎหมายและนิติศาสตร์เวลาเกิดปัญหาเราจะเอาธรรมเอาศีล มาอธิบายชี้ให้เห็น ยกกรณี บาป-บุญ-คุณ-โทษ มาเป็นข้อบังคับโดยมีท่านสุวรรณเป็นพี่เลี้ยง
ปี พ.ศ. 2543 กองทุนเพื่อการลงทุนทางสังคม (SIF) สนับสนุนกิจกรรมของเครือข่ายปราชญ์ชาวบ้านหลายด้าน เช่น การศึกษาดูงานกลุ่มสัจจะฯ และการผลิตปุ๋ยน้ำชีวภาพ ซึ่งนำมาสู่ธุรกิจชุมชนของเครือข่ายฯ เป็นองค์กรชุมชนกลุ่มแรกในเมืองนครศรีธรรมราชที่นำกากน้ำตาล จากโรงงานที่อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี มาจำหน่ายให้แก่สมาชิกและชาวชุมชนที่อาศัยอยู่บริเวณใกล้ ๆ วัด ในราคาประหยัด โดยกำไรจากธุรกิจชุมชนกากน้ำตาล ร้อยละ 50 จัดสรรให้กลุ่มผู้ถือหุ้นที่เหลืออีกร้อยละ 50 แบ่งไว้เป็นทุนการบริหารจัดสรรทุนขยายกิจการ ในการนี้ทางวัดได้บริการเปิดการฝึกอบรมสมาชิก และเกษตรกรที่สนใจจำนวนมาก ได้อบรมหลายรุ่น ๆ ละ 400-500 คน โดยมีผู้เชี่ยวชาญมาเป็นวิทยากรให้ความรู้
ปี 2544 ได้จัดตั้ง “กลุ่มปุ๋ยหมักชีวภาพปั้นเม็ด วัดป่ายาง”ในปี พ.ศ. 2543 พระสุวรรณได้เดินทางไปดูงานที่จังหวัดชลบุรี และมีเกษตรกรได้ถวายเครื่องปั่นปุ๋ย เมื่อมาถึงวัด ทางกลุ่มได้มอบให้เครือข่ายฯ แต่ไม่มีความรู้เรื่องสูตรผสมปุ๋ย และเมื่อทราบว่าที่จังหวัดศรีสะเกษมีเครือข่ายฯ ที่มีความชำนาญในการผสมปุ๋ย จึงได้เดินทางไปศึกษากลับมาดำเนินโรงงานปุ๋ยจนประสบผลสำเร็จเป็นที่ยอมรับ และใช้ได้ผลโดยทั่วไป ทั้งนี้จึงได้มีการระดมหุ้นจากสมาชิก และจากชาวบ้านทั่วไปที่สนในด้วยพร้อมพัฒนาปรับปรุงขยายโรงงานทำปุ๋ยศูนย์กสิกรรมธรรมชาติวัดป่ายาง ได้ดำเนินการ ปี พ.ศ. 2549 และได้รับการประสานงานและคัดเลือกเป็นศูนย์ปราชญ์ชาวบ้านในระยะต่อมา
กิจกรรม/กระบวนการเรียนรู้
ในศูนย์ฯ มีกิจกรรมที่หลากหลาย ได้แก่ แปลงปลูกผัก นาข้าว แปลงนาผักบุ้ง (ผักบุ้งแก้ว) และยังมีหลักสูตรฝึกอบรม 5 หลักสูตร ที่อบรมอยู่เดิมคือถั่วงอกไร้สาร ไร้กาก น้ำยาเอนกประสงค์ (น้ำยาล้างจาน น้ำยาซักผ้า) สบู่สมุนไพร น้ำส้มจุลินทรีย์หมัก และการบริหารจัดการกลุ่มและเครือข่ายสวัสดิการชุมชน ต่อมาศูนย์ฯ ได้ขยายเนื้อหาการอบรมและปรับมาเป็นศูนย์ปราชญ์ชาวบ้านตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อให้เกษตรกรที่เข้าอบรมได้เข้าใจแนวคิดปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง และนำไปสู่การปฏิบัติ การทำเกษตรกรรมยั่งยืน บัญชีครัวเรือน การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม การอนุรักษ์พันธุ์พืชท้องถิ่น ตลอดถึงการจัดทำแผนยุทธศาสตร์คุ้มกันแผ่นดินภายใต้การมีส่วนร่วมของชุมชนให้พึ่งพาตนเองได้ เพื่อให้สังคมเกษตรเป็นสังคมพอเพียงและอุ้มชูตัวเองได้อย่างยั่งยืน
ในด้านการเรียนการสอนศูนย์ฯ มีกระบวนการถ่ายทอดความรู้หลากหลายรูปแบบ ได้แก่ การบรรยายทั้งในห้องเรียน และนอกอาคาร การสาธิต การฝึกปฏิบัติ การอภิปรายกลุ่ม และการศึกษาดูงาน โดยมีการปรับและเพิ่มเติมเนื้อหาการอบรม ได้แก่ ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง คืนชีวิตให้แผ่นดิน การทำบัญชีครัวเรือน เคล็ดลับการทำเกษตรกรรมธรรมชาติ การทำน้ำมันไบโอดีเซลและแก๊สชีวภาพ น้ำหมักจุลินทรีย์ชีวภาพ การเพาะถั่วงอก การทำปุ๋ยหมักแห้ง น้ำยาเอนกประสงค์ สบู่ และสมุนไพรเพื่อสุขภาพ เผาถ่าน น้ำส้มควันไม้ นอกจากนี้ในอนาคตศูนย์ยังมีแผนที่จะผลักดันให้เยาวชนมีส่วนร่วมด้วยการเป็นวิทยากรร่วม เพื่อปลูกฝังและสร้างจิตสำนึก ทั้งนี้ทั้งนั้นในปัจจุบันก็สร้างทีมงานในระดับเยาวชนอยู่เช่นกัน มีทั้งเยาวชนที่กำลังศึกษาอยู่และไม่ได้ศึกษาต่อทำสวนแล้วก็มี ได้ให้เข้ามาช่วยทำงาน
ความสำเร็จ/ผลที่ได้รับ/จุดเด่น
- มีหลักสูตรหลากหลายที่เกษตรกรสามารถนำไปใช้ได้จริง เน้นการผลิตเอง ใช้เอง ทั้งในเรื่องการเกษตร ของใช้ในชีวิตประจำวัน ตลอดจนการพึ่งตนเองด้านต่าง ๆ การลดต้นทุน การออม ฯลฯ
- หลักสูตรการเผาถ่าน (น้ำส้มควันไม้) นอกจากจะทำให้เกษตรกรสามารถนำความรู้ไปใช้ทั้งในด้านการเผาถ่าน การทำน้ำส้มควันไม้แล้ว ยังผสมผสานเนื้อหาการอนุรักษ์ป่าไม้และความสำคัญของการปลูกต้นไม้เพื่อการอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์ที่ยั่งยืน