ประวัติความเป็นมา
เกษตรกรจำนวนหนึ่งในอำเภอวังน้ำเขียว จังหวัดนครราชสีมา โดยการนำของนายอำนาจ หมายยอดกลาง ได้เห็นปัญหาและโทษภัยที่เกิดขึ้นจากการที่เกษตรกรทำการเกษตรเชิงเดี่ยว การบุกรุกตัดไม้ทำลายป่า การใช้สารเคมี ปุ๋ยเคมี การทำลายสภาพแวดล้อมโดยการเผาป่า เผาเศษวัสดุเหลือใช้จากการเกษตร สภาพดินเสื่อมโทรมยากแก่การจะปรับปรุงแก้ไข ผลผลิตทางการเกษตรมีสารพิษตกค้าง ทำให้เกษตรกรได้รับพิษจากการใช้ยาฆ่าแมลง เกิดการเจ็บป่วยทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภค จึงได้ร่วมกันก่อตั้ง "กลุ่มส่งเสริมกสิกรรไร้สารพิษวังน้ำเขียว" เมื่อวันที่ 27 มกราคม 2541 ปัจจุบันมีสมาชิกจำนวน 600 คน จาก 32 หมู่บ้าน ในเขตอำเภอวังน้ำเขียว และยังเป็นสถานที่ฝึกอบรมและสาธิตกิจกรรมการเพาะปลูกโดยไม่พึ่งพาสารเคมี และการดำเนินชีวิตตามแนวทางเศรษฐกิจแบบพอเพียงให้แก่เกษตรกรที่สนใจ จนได้รับนามในบทความวารสารมูลนิธิชัยพัฒนา ฉบับเดือนเมษายน 2544 ว่า "ศูนย์ศึกษาการพัฒนาของชาวบ้าน โครงการส่งเสริมกสิกรรมไร้สารพิษอันเนื่องมาจากพระราชดำริ"
หลักคิด
- นำทฤษฎีการพัฒนาของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ นำมาปฏิบัติให้เป็นรูปธรรม
- การอนุรักษ์และพัฒนาโดยการเกื้อกูลระหว่างคนและธรรมชาติ
แนวทางการบริหารจัดการ
น้อมนำแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงตามแนวพระราชดำริมาปฏิบัติ บนพื้นฐานหลักการทฤษฎีใหม่ 3 ขั้นตอน และพัฒนากระบวนการเรียนรู้ของชุมชนด้วยฐานภูมิปัญญาท้องถิ่น (ฐานงานอาชีพต่าง ๆ)
กิจกรรมที่ดำเนินการ
- กิจกรรมพึ่งตนเอง ตามทฤษฎีขั้นที่ 1 ยึดถือหลักการที่ว่า "ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน" โดยมุ่งเน้นการผลิตพืชให้เพียงพอกับความต้องการบริโภคในชุมชนเป็นอันดับแรก มีวิถีชีวิตที่เรียบง่าย พออยู่พอกิน ไม่ฟุ่มเฟือย และสร้างสิ่งอุปโภคบริโภคภายในชุมชน ได้แก่ งานกสิกรรมไร้สารพิษ น้ำหมักชีวภาพ ปุ๋ยหมักชีวภาพ ปุ๋ยอินทรีย์อัดเม็ด น้ำยาเอนกประสงค์ การแปรรูปอาหาร งานสุขภาพแพทย์ทางเลือก เตาเผาถ่านไร้สารพิษ งานอิฐดินซีเมนต์ พลังงานทดแทน
- กิจกรรมพึ่งพิง กลุ่มส่งเสริมกสิกรรมไร้สารพิษได้จัดตั้ง "สหกรณ์กสิกรรมไร้สารพิษในเขตปฏิรูปที่ดินอำเภอวังน้ำเขียว จำกัด" เพื่อร่วมมือช่วยเหลือซึ่งกันและกัน ซึ่งจะนำไปสู่การพัฒนาชุมชนแบบยั่งยืน กิจกรรมที่ดำเนินการ ได้แก่ การส่งเสริมการผลิตผักไร้สารพิษ การรวบรวม/คัด/แยก/บรรจุ การจำหน่ายผลผลิตขององค์กร ธนาคารกลุ่มส่งเสริมกสิกรรมไร้สารพิษ และส่งเสริมอาชีพกลุ่มแม่บ้าน
- กิจกรรมพึ่งพา ได้น้ำนำทฤษฎีขั้นที่ 3 คือ การพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและ มาปฏิบัติ โดยเป็นแหล่งพัฒนากระบวนการเรียนรู้ของชุมชนบนพื้นฐานของภูมิปัญญาท้องถิ่น (ฐานงานอาชีพต่าง ๆ) รวมทั้งการพัฒนาคุณธรรมและเพิ่มศักยภาพ ด้านขนบมธรรมเนียมวิถีชีวิตเศรษฐกิจพอเพียงของคนในชุมชน และบุคคลทั่วไป จนได้ชื่อว่า "ศูนย์ศึกษาการพัฒนาของชาวบ้าน"
แนวทางการระดมทุน
ศูนย์ฯ มีทุนดำเนินการจาก หุ้นสหกรณ์ และธนาคารกลุ่มส่งเสริมกสิกรรมไร้สารพิษ
องค์ความรู้ที่โดดเด่น
- การทำกสิกรรมไร้สารพิษ
- เศรษฐกิจพอเพียง
ปัจจัยที่ส่งเสริมให้สำเร็จ
- การดำเนินกิจกรรมอย่างครบวงจร คือ ส่งเสริมการผลิตและการตลาดผักไร้สารพิษของสมาชิก โดยมีสหกรณ์ฯ เป็นหน่วยส่งเสริม
- มีเงินทุนสำรองของชุมชนจากผลผลิตที่หลากหลายของชุมชน
- ระบบสวัสดิการชุมชน
ที่มา:
- กรมส่งเสริมการเกษตร "ทำเนียบแหล่งเรียนรู้วิสาหกิจชุมชน", 2552.
- กองนโยบายเทคโนโลยีเพื่อการเกษตรและเกษตรกรรมยั่งยืน สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ "การศึกษาผลสัมฤทธิ์ โครงการพัฒนาการเกษตรตามแนวทฤษฎีใหม่ โดยยึดปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง", 2550.