ศูนย์ศึกษาการพัฒนาวิสาหกิจชุมชนคีรีวง, ศูนย์เกษตรกรรมเพื่อสิ่งแวดล้อมชุมชนคีรีวง

ประวัติความเป็นมา

กลุ่มเกษตรกรรมเพื่อสิ่งแวดล้อมชุมชนคีรีวงเป็นกลุ่มชาวบ้านผู้สนใจการสอนแบบอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมได้เริ่มก่อตั้งกลุ่มเมื่อปี พ.ศ. 2542 โดยก่อนหน้านี้ชาวบ้านมีการประกอบอาชีพทำสวนแบบผสมผสานหรือชาวบ้านเรียกว่า "สวนสมรม" ในพื้นที่บริเวณเชิงเขาหลวงคีรีวงนครศรีธรรมราช สมาชิกกลุ่ม อยู่ในพื้นที่หมู่ที่ 4,5,8,9,10 จำนวน 31 คน ทางสถาบันพัฒนาชนบท มูลนิธิหมู่บ้านได้เข้ามาช่วยเหลือทำโครงการเกษตรกรรมเพื่อสิ่งแวดล้อม โดยร่วมกับอีก 7 ชุมชนที่อยู่บริเวณรอบ ๆ เขาหลวงคีรีวงนครศรีธรรมราช ที่ประกอบอาชีพสวนผลไม้แบบสวนสมรม และสวนยางพาราได้ 8 ชุมชน เสนอโครงการไปยังหน่วยงานของราชการที่รับผิดชอบดูแลเรื่องนี้อยู่ เพราะชาวบ้านที่ประกอบอาชีพทำสวนผลไม้และสวนยาง เริ่มตระหนักถึงผลกระทบทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม เช่น การใช้สารเคมี ปุ๋ยเคมี การพังทะลายของหน้าดิน การพังทะลายของภูเขา เป็นต้น

หลักคิด

1. หลักคิด เกิดจากความตระหนักถึงการนำสารเคมีเข้ามาใช้ในพื้นที่มากขึ้นทุกปีจนเกิดผลกระทบต่อทรัพยากรสิ่งแวดล้อม ซึ่งอยู่ในเขตป่าต้นน้ำ นำมาซึ่งความคิดที่จะต้องการลดการใช้สารเคมี หันมาใช้ระบบของชีวภาพให้มากขึ้น
2. วิธีคิด ในการพัฒนา จึงกำหนดการประชุมกันทุกวันที่ 1 ของเดือน กำหนดระเบียบการทำกิจกรรมที่สอดคล้องกับการทำสวนสมรสของสมาชิกทุกคน และกำหนดให้สมาชิกทุกคนออมทรัพย์ภายในกลุ่มทุก ๆ เดือน ๆ ละ 30 บาทต่อคน
3. วิสัยทัศน์ การพัฒนาสวนสมรสและรักษาทรัพยากรสิ่งแวดล้อมชุมชนคีรีวง
4. เป้าหมาย พื้นที่ หมู่ที่ 4,5,8,9,10 ตำบลกำโลน อำเภอลานสกา จังหวัดนครศรีธรรมราช

แนวทางการบริหารจัดการ

1. แบ่งฝ่ายตามภารกิจของแต่ละฝ่าย
2. การประชุมทุกวันที่ 1 ของเดือน
3. กระบวนการเรียนรู้ผ่านการทำกิจกรรม เช่น การทำปุ๋ยและน้ำหมัก การเผาถ่านน้ำส้มควันไม้
4. การจดบันทึกการทำกิจกรรมทุกครั้ง/กฎระเบียบ

การพัฒนากิจกรรม/กิจกรรมที่ดำเนินการ

1. การทำเครื่องผสมปุ๋ยและเครื่องย่อยมาเสริมการทำปุ๋ยหมัก
2. การนำวัตถุดิบบางอย่างมาเสริมแทนบางอย่างที่มีราคาแพงขึ้น
3. การขยายอาคารที่เก็บวัตถุดิบและปุ๋ยที่บรรจุกระสอบแล้ว
4. การพัฒนาเตาเผาถ่านน้ำส้มควันไม้และการบริการให้สมาชิกมาเผาถ่านน้ำส้มควันไม้ที่กลุ่มฯ
5. การทำขยายหัวเชื้อราไตรโครเดอร์มา

แนวทางการระดมทุนการเชื่อมโยงกับแหล่งทุนและแหล่งสนับสนุนอื่น ๆ

1. การลงทุนร่วมกันแต่ละครั้งที่ทำปุ๋ยและน้ำหมักชีวภาพ
2. การออมทรัพย์ในกลุ่มฯ
3. การร่วมทุนกับเครือข่ายตั้งไซโลกากน้ำตาล
4. การจัดทำแผนพัฒนาร่วมกับส่วนราชการ เช่น เกษตรอำเภอ องค์การบริหารส่วนตำบล และจังหวัด

กระบวนการคิดในการแก้ไขปัญหา

1. ใช้การประชุมประจำเดือนทุกวันที่ 1 ของทุกเดือน แก้ไขปัญหาโดยจัดหาข้อมูลและวิเคราะห์ข้อมูลร่วมกันของสมาชิก
2. ใช้กฎระเบียบ แผนพัฒนาของกลุ่มฯ และที่ปรึกษาของกลุ่มฯ

องค์ความรู้ที่โดดเด่น/กิจกรรมที่ประสบความสำเร็จ

1. การทำสวนสมรม
2. การทำปุ๋ยหมัก น้ำหมักชีวภาพ
3. การเพาะพันธ์พืชและไม้ใช้สอย
4. การขยายหัวเชื้อราไตรโครเดอร์มา
5. การเผาถ่านน้ำส้มควันไม้
6. การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ
7. การออมทรัพย์

ปัจจัยที่ส่งเสริมให้ความสำเร็จ

1. เป็นภูมิปัญญาเดิมที่มีอยู่แล้ว
2. การทำที่ต่อเนื่อง
3. ทรัพยากรที่มีอยู่แล้วในชุมชน หาได้ง่าย
4. การอบรมและศึกษาดูงานทั้งภายนอกและภายใน
5. สนับสนุนจากสถาบันการศึกษาและองค์กรของรัฐและเอกชน

ที่มา :

1. กรมส่งเสริมการเกษตร "ทำเนียบแหล่งเรียนรู้วิสาหกิจชุมชน", 2552.
2. กองนโยบายเทคโนโลยีเพื่อการเกษตรและเกษตรกรรมยั่งยืน สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ "การศึกษาผลสัมฤทธิ์ โครงการพัฒนาการเกษตรตามแนวทฤษฎีใหม่ โดยยึดปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง", 2550.