ศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนไม้เรียง

ประวัติความเป็นมา

ชุมชนไม้เรียงเป็นชุมชนขนาดกลางมี 1,593 ครอบครัว จำนวนประชากร 7,697 คน ส่วนใหญ่มีอาชีพหลักในการทำสวนยางพารา อาชีพรองทำสวนผลไม้และทำนาข้าว เนื่องจากการทำสวนยางพาราซึ่งเป็นพืชเดี่ยว ผลผลิตขึ้นอยู่กับดินฟ้าอากาศ ความมั่นคงขึ้นอยู่กับนโยบายของรัฐบาล ราคาขึ้นอยู่กับตลาดโลก เหมือนกับพืชเศรษฐกิจทั่วไป ปัญหาต่าง ๆ มีอยู่อย่างต่อเนื่อง

ประมาณปี พ.ศ. 2525 แกนนำของชุมชนนายประยงค์ รณรงค์ ได้ร่วมกันศึกษาค้นคว้าหาแนวทางแก้ปัญหา จนได้ข้อสรุปว่า ชาวสวนยางจะต้องกำหนดคุณภาพน้ำหมักและราคาเอง จึงจะแก้ปัญหาได้ ปี พ.ศ. 2527 จึงได้จัดตั้งกลุ่มเกษตรกรทำสวนยางไม้เรียงขึ้น และระดมทุนลงหุ้นกันในวงเงิน 1 ล้านบาท ก่อสร้างโรงงานแปรรูปน้ำยางสด โดยมีสมาชิกครั้งแรกจำนวน 37 คน ทำการผลิตยางแผ่นอบแห้ง กำลังการผลิตวันละ 1.5 ตัน ขายให้กับพ่อค้าผู้ส่งออก โดยทำการซื้อขายกันที่ท่าเรือกรุงเทพฯ ถึงแม้กลุ่มเกษตรกรทำสวนไม้เรียง มีสมาชิกเพิ่มเป็น 176 ครอบครัว มีความพอใจในการแก้ปัญหาอาชีพหลักได้ระดับหนึ่ง แต่ยังมีปัญหาอื่น ๆ อีกมากมายที่ยังไม่ได้ทำการแก้ไขไปพร้อมกัน และพบว่าส่วนใหญ่ปัญหาเกี่ยวโยงกันถ้าไม่แก้พร้อม ๆ กันก็ไม่สามารถแก้ได้ จึงได้มีการจัดการสัมมนาใหญ่ สรุปบทเรียนของชุมชนขึ้น ซึ่งเป็นที่มาของ "ศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนไม้เรียง" เมื่อเดือนมีนาคม 2535

หลักคิด

1. ทำการศึกษาวิจัย ค้นคว้าสาเหตุของปัญหา แนวทางแก้ปัญหา แนวทางป้องกันปัญหา เป้าหมายการพัฒนา ซึ่งใช้ฐานข้อมูลชุมชน ดำเนินการโดยชุมชนเป็นหลัก
2. จัดกระบวนการเรียนรู้ให้คนในชุมชนได้เรียนรู้ในส่งที่ต้องการจะรู้ เพราะต้องรู้ในสิ่งที่จะทำ และทำในสิ่งที่รู้จริง
3. นำสิ่งที่ได้ทำการศึกษาวิจัยไปสู่การปฏิบัติ สร้างตัวอย่างที่ดี เพื่ออ้างอิงในการขยายผล
4. นำผลจากการปฏิบัติจริงทำการขยายผลไปสู่ที่อื่น ๆ และผลักดันเป็นนโยบายรัฐในโอกาสที่เหมาะสม

แนวทางการบริหารจัดการ

1. ศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนไม้เรียงเป็นองค์กรบริหาร ซึ่งมีองค์กรการจัดการอยู่ในศูนย์ฯ หลาย ๆ องค์กร และจะเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ตามความต้องการ และเงื่อนไขซึ่งเริ่มต้นด้วยยางพารา และพัฒนามาเป็นศูนย์เรียนรู้ โดยใช้แผนแม่บทชุมชนเป็นแนวทางสร้างองค์กร
2. ศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนไม้เรียงได้เริ่มต้นทำการศึกษาชุมชนเพื่อหาศักยภาพมาใช้ประโยชน์ในการพัฒนา ซึ่งพอสรุปได้ดังนี้ ระดมคน ระดมความคิด สร้างระบบการทำงาน และกำหนดกิจกรรมศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนไม้เรียง

กิจกรรมที่ดำเนินงาน

1. การพัฒนาอาชีพทำสวนยางพารา
2. การจัดการเรียนรู้ในชุมชน
3. การจัดทำแผนแม่บทชุมชน
4. การจัดองค์กรที่เหมาะสมของชุมชน
5. การวางระบบวิสาหกิจชุมชน

ที่มา :

1. กรมส่งเสริมการเกษตร "ทำเนียบแหล่งเรียนรู้วิสาหกิจชุมชน", 2552.
2. กองนโยบายเทคโนโลยีเพื่อการเกษตรและเกษตรกรรมยั่งยืน สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ "การศึกษาผลสัมฤทธิ์ โครงการพัฒนาการเกษตรตามแนวทฤษฎีใหม่ โดยยึดปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง", 2550.