ศูนย์ส่งเสริมการศึกษาเพื่อการพัฒนา

ความเป็นมา

ศูนย์ส่งเสริมการศึกษาเพื่อการพัฒนาจังหวัดแม่ฮ่องสอนตั้งอยู่ในพื้นที่ 6 ไร่ ของนายสมชัย แซ่ตั้น ผู้นำเกษตรอินทรีย์ท่านหนึ่งอยู่ในกลุ่มผู้บุกเบิกการทำเกษตรอินทรีย์ในเขตตำบลขุนยวม ร่วมกับแกนนำอีกสองท่านคือ นายวัลลภ สุวรรณอาภา ครูโรงเรียนพุทธเกษตรขุนยวม และนายพัฒสา ไชพันโท นักพัฒนาอิสระ ตั้งแต่ปี 2542 โดยก่อตั้งเป็นศูนย์เรียนรู้เกษตรอินทรีย์ มีการเช่าพื้นที่นาของโรงเรียนพุทธเกษตรขุนยวม จำนวน 6 ไร่ เพื่อพัฒนาเป็นแปลงสาธิต ทดลอง วิจัย เผยแพร่ การทำการเกษตร ที่เน้นปัจจัยการผลิตในท้องถิ่น เกษตรธรรมชาติ และเกษตรทางเลือกอื่น ๆ ที่เอื้อต่อการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ดิน น้ำ ป่า ทั้งนี้ในช่วงระหว่างปี 2544-46 เป็นช่วงที่ศูนย์เครือข่ายปราชญ์ชาวบ้านมีกิจกรรมมากมาย อันเป็นผลมาจากการสนับสนุนจากองค์กรภายนอก ก่อให้เกิดการรวมพลัง รวมกิจกรรมต่าง ๆ โดยใช้ศูนย์เครือข่ายปราชญ์ชาวบ้านเป็นพื้นที่เรียนรู้และจัดกิจกรรมต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นการจัดตั้งตลาดสีเขียว การศึกษาวิจัยในพื้นที่โดยการสนับสนุนของ สกว. แม่ฮ่องสอน เช่นการศึกษาวิจัยเรื่องจุลินทรีย์ในท้องถิ่น (IMO) กระบวนการส่งเสริมเกษตรยั่งยืนเพื่อลด ละ เลิก การใช้สารเคมีทางการเกษตร และจากการพัฒนาแปลงจำนวน 6 ไร่ อย่างต่อเนื่องจนกลายเป็นแปลงสาธิตเกษตรอินทรีย์ อีกทั้งยังเป็นศูนย์ข้อมูล สถานที่อบรม ดูงานด้านเกษตรกรรมยั่งยืน ทั้งในด้านงานวิจัยและงานพัฒนา และศูนย์ประสานเครือข่ายต่าง ๆ ทั้งในระดับพื้นที่ ระดับจังหวัด และภายนอกจังหวัด และมีผลการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง และในช่วงปี 2547 – 49 ยังได้มีการจัดทำงานวิจัยเรื่อง “การจัดทำหลักสูตรเกษตรอินทรีย์โดยชุมชนมีส่วนร่วม” และทำให้ศูนย์เครือข่ายปราชญ์ชาวบ้านเป็นแหล่งเรียนรู้สำคัญของจังหวัดแม่ฮ่องสอน

กิจกรรม/กระบวนการเรียนรู้

ศูนย์ฯ มีแนวในการถ่ายทอดความรู้ที่มุ่งให้เกษตรกรพึ่งตนเอง ลดรายจ่าย การเรียนการสอนเน้นการวิเคราะห์รายรับ-รายจ่าย และส่งเสริมการพึ่งตนเองให้ได้มากที่สุด การบริหารจัดการระบบฟาร์มสู่ความพอเพียง โดยกระบวนการถ่ายทอดความรู้จะไม่มีการบรรยายแต่เน้นไปที่การสาธิต ใช้เทคนิคการสาธิตวิธีให้ผู้รับการอบรมได้เห็นขั้นตอนก่อนที่จะทำกิจกรรม มีการฝึกปฏิบัติที่แปลงเรียนรู้ โดยเน้นขั้นตอน และวิธีการปฏิบัติ นอกจากนี้ยังมีการอภิปรายกลุ่ม การจัดเวทีให้เกษตรกรแลกเปลี่ยนเรียนรู้ด้วยกันเอง และให้เกษตรกรเป็นผู้มานำเสนอ รวมทั้งการจัดการศึกษาดูงาน การพาเกษตรกรไปศึกษาดูงานที่เครือข่ายกสิกรรมทางเลือก คือ บ้านแม่สุรินทร์ หมู่ 3 อำเภอขุนยวม บ้านขุนยวม หมู่ 1 และตำบลเมืองปอน ซึ่งจะทำการเกษตรผสมผสาน การจัดระบบการปลูกพืชเลี้ยงสัตว์ให้มีกิจกรรมทั้งปี

หลักสูตรการฝึกอบรมที่ศูนย์เปิดและถ่ายทอดความรู้ให้แก่เกษตรกรและบุคคลทั่วไปคือ “ผู้นำการเปลี่ยนแปลงด้านเกษตรกรรมยั่งยืนตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง” เนื้อหาการอบรมประกอบด้วยผู้นำการเปลี่ยนแปลง เกษตรยั่งยืนและเศรษฐกิจพอเพียง การรู้จักตนเอง (รายได้/รายจ่าย หนี้สิน-ระบบการผลิต-เป้าหมายชีวิต-ผลกระทบ) การรู้จักชุมชน (รู้จักศักยภาพ ทุนเดิม หรือสิ่งดี ๆ ในชุมชน ท้องถิ่น) เช่น ผู้รู้ กลุ่ม/ข่าย สิ่งสนับสนุนต่าง ๆ การรู้จักโลก (โลกาภิวัตน์-ระบบการบริโภคตามกระแส-โลกร้อน) การทบทวนเทคนิควิธีสู่วิถีเศรษฐกิจพอเพียง และเลือกฝึกบางเรื่องที่ผู้เข้าร่วมสนใจ การศึกษาดูงานในพื้นที่ การวางแผนการผลิต และวางแผนชีวิต สู่เศรษฐกิจพอเพียง ทั้งนี้ศูนย์เปิดอบรม 5 รุ่น ๆ ละ 3 วัน นอกจากนี้ศูนย์ฯ ยังมีแผนที่จะเพิ่มหลักสูตรที่เกี่ยวข้องกับการทำอาหารสัตว์ การเพาะถั่วงอก และพลังงานทดแทนในอนาคต

ความสำเร็จ/ผลที่ได้รับ/จุดเด่น

• มีจุดเดนในด้านการเป็นแปลงเกษตรเพื่อการพึ่งตนเอง และแปลงสาธิตวิถีชีวิตแบบพอเพียง เรียบง่าย ใช้พลังงานน้อย การผลิตเนื้อที่ 6 ไร่ มีการปลูกข้าว พืชไร่ พืชสวน พืชสมุนไพรพื้นบ้าน ไม้ดอกไม้ประดับ และไม้ใช้สอย และมีพื้นที่ที่เป็นรูปธรรมในระดับฟาร์มรอบ ๆ ศูนย์เครือข่ายปราชญ์ชาวบ้านกว่า 10 แห่ง
• เป็นศูนย์ที่มีการบูรณาการของหน่วยงานหลายหน่วยงานทั้งในส่วนราชการและเอกชน รวมทั้งศูนย์เครือข่ายปราชญ์ชาวบ้านมีเครือข่ายกสิกรรมทางเลือกที่กระจายตัวอยู่ทั่วจังหวัดแม่ฮ่องสอน ที่มีความเข้มแข็งและมีศักยภาพสูง และกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน นอกจากนี้แกนนำโดยเฉพาะอย่างยิ่งประธานและกรรมการศูนย์เครือข่ายปราชญ์ชาวบ้านเป็นผู้มีความรู้ความสามารถทางวิชาการที่ดี