ศูนย์อินแปงบ้านบัว

ประวัติความเป็นมา

มูลนิธิหมู่บ้านและวิทยาลัยครูสกลนครได้ร่วมกันศึกษาวิจัยวิถีชีวิตชาวกะเลิง บนเทือกเขาภูพาน พบว่าคุณค่าของภูพานกำลังเปลี่ยนไป การปลูกพืชเชิงเดี่ยว เช่น ปอ มันสำปะหลัง อ้อย ยางพารา ก่อให้เกิดการบุกรุกทำลายป่า มีการใช้สารเคมีเข้มข้นในการผลิต เกิดผลกระทบต่อชีวิตและสิ่งแวดล้อม ทำให้ชุมชนพึ่งตนเองด้านต่าง ๆ ได้น้อยลง มีหนี้สินมากขึ้น คุณค่าชีวิตน้อยลง จึงได้จัดเวทีการเรียนรู้ร่วมกับผู้นำชุมชน ทบทวนอดีตและป้จจุบันเพื่อกำหนดอนาคต จัดตั้งกลุ่มกองทุนพันธุ์ไม้พื้นบ้าน เพื่อการฟื้นฟูอนุรักษ์และส่งเสริมการปลูกพืชพื้นบ้านในไร่นา ในปี 2535 พ่อบัวศรี ศรีสูง ประธานชมรมอุ้มชูไทอีสานได้มาประชุมเครือข่ายชมรมที่บ้านบัว ได้เห็นความหลากหลายของพืชพันธุ์ต่าง ๆ ในป่าภูพานเหมือนกับพระอินทร์แปง (สร้าง) ไว้ จึงแนะนำให้เปลี่ยนชื่อจาก "กลุ่มกองทุนพันธุ์ไม้พื้นบ้าน" เป็น "กลุ่มอินแปง" จนถึงปัจจุบัน

หลักคิด

ภูพานคือชีวิต ป่าภูพานเป็นแหล่งต้นน้ำลำธารที่มีความสำคัญต่อพี่น้องชาวอีสาน มีความหลากหลายของพันธุ์ไม้นานาชนิด เป็นต้น ทุนมหาศาล เป็นโรงงานผลิตออกซิเจน เป็นตลาดสดที่มีอาหารตามฤดูกาลต่าง ๆ หล่อเลี้ยงผู้คนมาเป็นเวลานาน เป็นปัจจัยพื้นฐานในการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิตทั้งหลาย สืบทอดกันมาหลายร้อยปี จนกลายมาเป็นวิถีชีวิตวัฒนธรรมประเพณีต่าง ๆ สืบต่อกันมาบนพื้นฐานการพึ่งพาการเคารพธรรมชาติ

แนวทางการบริหารจัดการ

1. มีการจัดทำแผนแม่บทชุมชนระดับตำบล
2. การอนุรักษ์ป่าชุมชนรอบเทือกเขาภูพาน
3. การจัดการวิสาหกิจชุมชน
4. การสร้างผู้นำรุ่นใหม่เพื่อการสืบทอด
5. ประสานองค์ความรู้เดิมและความรู้ใหม่
6. พัฒนาให้เกิดการพึ่งตนเองบนฐานทรัพยากรท้องถิ่นให้มากที่สุด โดยใช้กระบวนการเรียนรู้ตามแผนแม่บทชุมชนเป็นหัวใจในการขับเคลื่อนให้เป็นไปตามทิศทางที่ต้องการ

การพัฒนากิจกรรม

1. สร้างมหาวิทยาลัยชีวิต สถาบันการเรียนรู้เพื่อปวงชน
2. ยกป่าภูพานมาไว้ในสวน ปลูกทุกอย่างที่กิน กินทุกอย่างที่ปลูก (สร้างความมั่นคงด้านอาหาร)
3. ส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน เน้นการแปรรูปพืชพรรณในสวนป่าสินค้าธรรมชาติที่มีคุณภาพได้มาตรฐาน
4. สร้างสถาบันการเงินและสวัสดิการชุมชน
5. สร้างตลาดการเรียนรู้ 2 แบบ ตลาดความสัมพันธ์ และตลาดเอกลักษณ์

แนวทางการระดมทุน

1. การออมทรัพย์ของสมาชิก
2. รายได้ที่ได้จากการดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ ของศูนย์อินแปง
3. การสนับสนุนของหน่วยงาน ได้แก่ สำนักงานการปฏิรูปที่ดินจังหวัดสกลนคร สถาบันวิจัยและฝึกอบรมการเกษตรสกลนคร กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม สำนักงานเกษตรจังหวัดสกลนคร เป็นต้น

กระบวนการคิดในการแก้ปัญหา

ใช้ข้อมูลเป็นตัววิเคราะห์ชุมชนเพื่อเป็นองค์ประกอบในการตัดสินใจแก้ปัญหา

องค์ความรู้ที่โดดเด่น

1. ด้านการเกษตร ยกป่ามาไว้ในสวน ไร่นาสวนผสม วนเกษตร เกษตรผสมผสาน
2. ด้านสุขภาพ แปรรูปสมุนไพร
3. ด้านปุ๋ยชีวภาพ
4. ด้านสิ่งแวดล้อมและป่าชุมชน
5. ด้านการแปรรูปของกินของใช้ น้ำผลไม้พื้นบ้าน เหล้ากลั่น ของใช้ในครัวเรือน ผลนัว
6. ด้านกองทุนและสวัสดิการชุมชน
7. ด้านหัตถกรรม ทอผ้าย้อมคราม ทอผ้าย้อมสีธรรมชาติ
8. ด้านพลังงาน ไบโอดีเซล
9. ด้านการพัฒนาเด็กและเยาวชน (เด็กฮักถิ่น)
10. การบริหารจัดการเครือข่าย
11. การทำแผนแม่บทชุมชน

ที่มา : กรมส่งเสริมการเกษตร "ทำเนียบแหล่งเรียนรู้วิสาหกิจชุมชน", 2552.