ความเป็นมา
เริ่มจากการดำเนินงานพัฒนาชนบทของมูลนิธิศึกษาพัฒนาชนบทในระหว่างปี 2529-2536 ได้เข้ามาสนับสนุนกิจกรรมที่เป็นทางเลือกที่เหมาะสมในการส่งเสริมอาชีพด้านเกษตรกรรม คืองานส่งเสริมเกษตรกรรมแบบเกื้อกูล ไม่เบียดเบียน ตามหลักธรรมทางศาสนาในรูปแบบ “เกษตรผสมผสาน” ในพื้นที่ราบ ที่ดอน และที่สูงในเขตพื้นที่ตำบลสะลวง อำเภอแม่ริม และตำบลสันป่ายาง อำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่ รวม 10 กลุ่ม ต่อมาได้พัฒนาระบบและรูปแบบการส่งเสริมให้มีความชัดเจนเป็นรูปธรรมมากยิ่งขึ้น ภายใต้แผนงาน “เกษตรกรรมยั่งยืน” มีการพัฒนารุปแบบการผลิตโดยระบบเกษตรอินทรีย์ การศึกษาและพัฒนาระบบตลาด มาตรฐานผลผลิต และการแปรรูปผลผลิต มีพื้นที่รูปธรรม
หลังจากนั้นเกษตรกรได้มีการรวมกลุ่มสมาชิกมาร่วมบริหารจัดการองค์กรและกิจกรรมในรูปเครือข่ายภายใต้ชื่อ “เครือข่ายเกษตรกรรมยั่งยืนแม่ริม-แม่แตง” โดยการสนับสนุนของมูลนิธิศึกษาพัฒนาชนบท ทั้งยังมีกิจกรรมอื่น ๆ เช่น การออมทรัพย์ การสร้างโรงแปรรูปผลผลิตเกษตรอินทรีย์ ธนาคารโค-กระบือ การจัดสวัสดิการภายในเครือข่าย ซึ่งดำเนินกิจกรรมควบคู่ไปกับการพัฒนาเทคนิคการผลิตพืชผักผลไม้อินทรีย์ การพัฒนาตลาดร่วมกับเครือข่ายผู้ผลิตผู้บริโภคจังหวัดเชียงใหม่ การตลาดในระดับอำเภอบริเวณลานเอนกประสงค์หน้าที่ว่าการอำเภอแม่ริม และปั๊มน้ำมันบางจาก สาขาอำเภอแม่ริม ในปี 2544 มูลนิธิศึกษาพัฒนาชนบท ได้ร่วมมือกับมูลนิธิสายใยแผ่นดินและสหกรณ์กรีนเนท ส่งเสริมการปลูกข้าวอินทรีย์และถั่วเหลืองอินทรีย์ซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจ ในเขตพื้นที่อำเภอแม่ริม อำเภอแม่แตง และขยายไปยังเขตพื้นที่อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่ มีกระบวนการส่งเสริมด้านเทคนิคที่ใช้โรงเรียนเกษตรกรเป็นศูนย์การถ่ายทอด มีการพัฒนามาตรฐานผลผลิตด้วยมาตรฐานเกษตรอินทรีย์แห่งประเทศไทย (มกท.) และการจัดการตลาดด้วยระบบตลาดที่เป็นธรรม (Fair Trade) นอกจากนั้นยังได้นำเทคนิคการปลูกข้าวต้นเดียว (SRI) หรือการปลูกข้าวแบบประณีตมาส่งเสริมสมาชิกในเครือข่าย และได้เริ่มดำเนินการเป็นศูนย์เครือข่าย “วิถีชีวิตเกษตรกรรมยั่งยืน” ในปี พ.ศ. 2550 ดำเนินงานเป็นศูนย์ปราชญ์ชาวบานตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในระยะต่อมา
กิจกรรม/กระบวนการเรียนรู้
ศูนย์เครือข่ายวิถีชีวิตเกษตรกรรมยั่งยืน มูลนิธิศึกษาพัฒนาชนบท มีแนวทางการพัฒนาตามปรัชญา “เศรษฐกิจและจิตใจต้องแก้ไขพร้อมกัน” และปรัชญา “เศรษฐกิจพอเพียง” ด้วยระบบและรูปแบบเกษตรกรรมยั่งยืน ที่กลุ่มเป้าหมายมีความสามารถที่จะวิเคราะห์ปัญหา มีส่วนร่วมในการกำหนดรูปแบบการพัฒนาวิถีชีวิตของตนเอง โดยใช้งานเกษตรกรรมยั่งยืนเป็นแนวทาง โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อความมั่นคงทางอาหารและทางเศรษฐกิจรวมถึงคุณภาพชีวิตของคนในครอบครัวที่สมบูรณ์ และการมีวิถีชีวิตที่เรียบง่ายมีความพอเพียง มีการพึ่งตนเอง และมีจิตสำนึกที่จะเข้ามามีส่วนร่วมในการช่วยเหลือเกื้อกูลชุมชน สังคม ประเทศชาติได้อย่างเป็นรูปธรรมต่อไป
ศูนย์ฯ จัดทำหลักสูตรการฝึกอบรมในหัวข้อ การส่งเสริมวิถีชีวิตเกษตรกรรมยั่งยืนตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ประกอบด้วยวิชาต่าง ๆ ได้แก่ การปรับแนวคิด และพฤติกรรมสู่แนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง หลักการเกษตรอินทรีย์ การเสวนาเรื่องการเกษตรอินทรีย์กับความพอเพียงในการดำเนินชีวิต การรวมกลุ่มเลี้ยงสัตว์ในระบบเกษตรอินทรีย์ ความมั่นคงทางอาหารกับการพึ่งตนเอง การวิเคราะห์สถานการณ์พืชเพื่อความมั่นคงทางด้านอาหาร องค์ความรู้เรื่องภูมิปัญญาท้องถิ่นในการจัดการพืชพันธุกรรมพื้นบ้าน เทคนิคการปลูกข้าวและถั่วเหลืองอินทรีย์และวิถีชีวิตเกษตรกรรมยั่งยืนกับการพึ่งตนเอง นอกจากนี้ศูนย์ฯ ยังจะพัฒนาหลักสูตรพืชพลังงานทดแทน พร้อมทั้งมีการขยายจุดเรียนรู้และแปลงสาธิตให้แก่เกษตรกรรมในอนาคต
ความสำเร็จ/ผลที่ได้รับ/จุดเด่น
- ศูนย์เครือข่ายวิถีชีวิตเกษตรกรรมยั่งยืน มูลนิธิศึกษาพัฒนาชนบท เป็นเครือข่ายการเกษตรที่เข้มแข็งมีเครือข่ายเกษตรกรอยู่หลายอำเภอในจังหวัดเชียงใหม่ มีโครงสร้างบริหาร และการจัดการของศูนย์เครือข่ายปราชญ์ชาวบ้านที่ความเข้มแข็ง จึงทำให้ศูนย์เครือข่ายวิถีชีวิตเกษตรกรรมยั่งยืน มูลนิธิศึกษาพัฒนาชนบทได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางทั้งในจังหวัดและต่างจังหวัด
- ศูนย์ให้การส่งเสริมและเน้นให้เกษตรกรทำเกษตรกรรมเชิงวิจัย เพื่อให้เกษตรกรสามารถวิเคราะห์ปัญหาได้ด้วยตนเอง มุ่งเน้นให้เกษตรกรลดต้นทุนการผลิต
- มีการติดต่อกับศูนย์เครือข่ายปราชญ์ชาวบ้านอื่น ได้แก่ ศูนย์เครือข่ายปราชญ์ชาวบ้านในจังหวัดเชียงใหม่ ในการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ เทคโนโลยี เอกสาร และพันธุ์พืชต่าง ๆ ส่วนเกษตรกรเป้าหมายที่เข้ามาฝึกอบรมที่ศูนย์เครือข่ายปราชญ์ชาวบ้าน จะเป็นเกษตรกรในอำเภอพร้าว อำเภอแม่ริม อำเภอแม่แตง อำเภอสะเมิง และอำเภอสันกำแพง นอกจากนี้ยังมีการร่วมงานกับหน่วยงานอื่น ๆ เช่น กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ธ.ก.ส. องค์การบริหารส่วนตำบล เทศบาล ฯลฯ