แนวคิด/ความเป็นมา
ปี 2530 ชาวบ้านได้ต่อสู้คัดค้านเคลื่อนไหวการสร้างเขื่อนแก่งกรุงลุ่มน้ำคลองยัน จังหวัดสุราษฎร์ธานี และหลังจากนั้นได้มีคามคิดจัดตั้งชมรมอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมลุ่มน้ำคลองยัน และได้ศึกษาดูงานเสริมสร้างศักยภาพขององค์กรชาวบ้านในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมไปใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน
ต่อมาปี 2536 ได้ปรับเปลี่ยนกลยุทธ์จากชมรมอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมมาเป็นกลุ่มอาสาพัฒนาชนบท ภารกิจ คือ งานอนุรักษ์ฯ ศึกษาเรียนรู้ ขยายผลพัฒนาสาธารณะ ส่งเสริมสืบทอดวัฒนธรรมประเพณีท้องถิ่น หลังจากนั้นเปลี่ยนเป็นกลุ่มเกษตรเพื่อสิ่งแวดล้อม เพื่อให้สอดคล้องกับสถานการณ์และวิถีชีวิตเพื่อเป็นที่แลกเปลี่ยนประสบการณ์ รวบรวมข้อมูล และครูภูมิปัญญาท้องถิ่น เป็นที่จัดกิจกรรมออมทรัพย์ธนาคารหมู่บ้านเกษตรเพื่อสิ่งแวดล้อมและกิจกรรมอื่น ๆ และได้จัดตั้งเป็นศูนย์เรียนรู้เครือข่ายปราชญ์ชาวบ้านในปี 2551
ความรู้/กระบวนการเรียนรู้
ศูนย์เรียนรู้ภูมิปัญญาชาวบ้น กลุ่มเกษตรกรเพื่อสิ่งแวดล้อมได้จัดกิจกรรมการฝึกอบรมให้แก่เกษตรกรโดยมีกระบวนการถ่ายทอดความรู้ประกอบด้วย การบรรยายภาคทฤษฎีในห้องเรียน การสาธิตและฝึกปฏิบัติที่ฐานเรียนรู้ที่กระจายอยู่ตามเครือข่ายในหมู่บ้าน และศึกษาดูงานกิจกรรมของเครือข่ายในตำบล
ทั้งนี้ศูนย์ยังได้ใช้สื่อในการถ่ายทอดความรู้ประกอบด้วย วิทยากรประจำศูนย์ เอกสารประกอบการฝึกอบรม ซึ่งรวบรวมเป็นรูปเล่ม ได้แก่ เรื่องแพทย์แผนไทย ผ้ามัดย้อม ศาสนาและวัฒนธรรม ธนาคารหมู่บ้าน น้ำยาเอนกประสงค์ น้ำส้มควันไม้ และการทำปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพ และวิดีทัศน์องค์ความรู้เรื่องต่าง ๆ อีกจำนวนหนึ่ง ส่วนฐานเรียนรู้ซึ่งกระจายอยู่ตามเครือข่ายในตำบล ได้แก่ ฐานเรียนรู้ ผ้ามัดย้อมในหมู่ 9 แพทย์แผนไทยในหมู่ 8 น้ำส้มควันไม้และน้ำยาเอนกประสงค์ในหมู่ 2 หมูหลุมในหมู่ 8 และการปลูกป่าหลายระดับในหมู่ 2
ส่วนเนื้อหา "หลักสูตรการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเพื่อดำรงชีวิตตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง" ซึ่งมีระยะเวลาฝึกอบรม 4 วัน ประกอบด้วยเนื้อหาต่าง ๆ ได้แก่ การอนุรักษ์ทรัพยากรเกษตรทฤษฎีใหม่ตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง เกษตรยั่งยืนแบบพึ่งตนเอง สมุนไพรน่ารู้และการใช้ประโยชน์การแปรรูปผลิตภัณฑ์ การนวดแพทย์แผนไทย ธนาคารหมู่บ้าน และร้านค้าชุมชนเพื่อพึ่งตนเองการอนุรักษ์พันธุ์ปลา
ความสำเร็จ/ผลที่ได้รับ/จุดเด่น
- ด้านการทำเกษตรผสมผสาน และการก่อตั้งกองทุนธนาคารหมู่บ้านเพื่อการอนุรักษ์พันธุ์สัตว์น้ำ กองทุนผู้ใช้รถ และกองทุนวัสดิการเพื่อนช่วยเพื่อน
- มีการเชื่อมโยงกับศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงชุมชน ตำบลถ้ำสิงขร รวมทั้งเกษตรกรรายอื่น ๆ ที่ประสบความสำเร็จ เช่น คุณสุชีพ ในหมู่ 8 ตำบลบ้านยาง และเกษตรกรในตำบลน้ำหัก ฯลฯ เพื่อเป็นแหล่งศึกษาดูงานของผู้เข้าอบรม