เครือข่ายไทบรูดงหลวง

ประวัติความเป็นมา

ชุมชนอำเภอดงหลวง เป็นชุมชนที่มีชนเผ่าอาศัยอยู่ 2 ชนเผ่าใหญ่ คือ ชนเผ่าบรู (โซ่) และเผ่าภูไท มีวิถีชีวิตแบบพึ่งพาธรรมชาติจากเทือกเขาภูพานซึ่งมีความอุดมสมบูรณ์ทั้งพืชและสัตว์นานาชนิด ต่อมาได้มีการส่งเสริมการปลูกพืชเศรษฐกิจเชิงเดี่ยว เช่น อ้อย มันสำปะหลัง เป็นอาชีพหลักคู่กับการหาของป่า เป็นเหตุให้ชาวบ้านต้องบุกเบิกป่าเพื่อทำไร่และหาเงินดำรงชีพ ทำให้พื้นที่ป่าและความอุดมสมบูรณ์ทางธรรมชาติลดลงอย่างรวดเร็ว

ต่อมา ได้มีการรวมตัวของเกษตรกรในชุมชนที่มีความคิดพัฒนาแบบเศรษฐกิจพอเพียงขึ้น และทางราชการได้จัดทำโครงการฟื้นฟูสภาพแวดล้อมที่เสื่อมโทรมในเขตปฏิรูปที่ดินด้วยการพัฒนาการเกษตรแบบผสมผสาน โดยจังหวัดสกลนครและมุกดาหารได้มอบหมายให้เครือข่ายอินแปงร่วมกับสำนักงานปฏิรูปที่ดินจังหวัดมุกดาหาร และที่ปรึกษาโครงการฯ ร่วมกันดำเนินงานพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและการพัฒนาอาชีพ เช่น การพัฒนาแหล่งน้ำ ถนน องค์กรชุมชน การเกษตร การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ เป็นต้น และได้เชื่อมโยงกลุ่มให้เป็นเครือข่ายในระดับอำเภอ ชื่อว่า "เครือข่ายไทบรู" ไท หมายถึง เผ่าภูไท ส่วน บรู หมายถึง เผ่าบรู หรือโซ่ ประกอบด้วย กลุ่มเกษตรกรในระดับตำบล 4 กลุ่ม และในกลุ่มระดับตำบลบางแห่ง มีกลุ่มระดับหมู่บ้านและกลุ่มอาชีพต่าง ๆ

หลักคิด

1. ส่งเสริมการพัฒนาการเกษตรแบบผสมผสาน
2. ส่งเสริมการพัฒนาแบบยั่งยืนบนพื้นฐานทรัพยากรและภูมิปัญญาท้องถิ่น
3. ลดการบุกรุกป่าเทือกเขาภูพาน และการใช้สารเคมีที่จะไหลลงสู่ลำน้ำ
4. พัฒนาเครือข่ายชุมชนให้เกิดการทำงานอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน

แนวทางการบริหารจัดการ

ให้ชุมชนได้ตระหนักถึงปัญหาของชุมชนและขยายแนวความคิดเรื่องการพัฒนาชุมชนให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตและทันต่อสถานการณ์ปัจจุบัน การส่งเสริมการทำการเกษตรแบบผสมผสานตามแนวคิดการยกป่าภูพานมาไว้ในสวน โดยได้จัดทำแผนแม่บทชุมชนในตำบล มีคณะทำงานหมู่บ้านละ 3-5 คน ร่วมกันทบทวนและเก็บข้อมูลของชุมชน วิเคราะห์ข้อมูลและวางแผนตำบลโดยชุมชนเองเพื่อนำไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน เพื่อการพึ่งตนเองบนพื้นฐานของทรัพยากรและภูมิปัญญาท้องถิ่น

กิจกรรมที่ดำเนินการ

1. เกษตรผสมผสาน ทั้งไม้ผล พืชผัก ไม้ใช้สอย สมุนไพร รวมถึงขยายพันธุ์และอนุรักษ์พันธุ์พืช
2. ปุ๋ยชีวภาพ เพื่อรักษาสภาพแวดล้อมและลดค่าใช้จ่ายในครัวเรือน
3. ทำของกินของใช้ในครัวเรือน เพื่อลดค่าใช้จ่ายในครัวเรือน
4. การอนุรักษ์ป่าชุมชนและป่าหัวไร่ปลายนาเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อม
5. สุขภาพชุมชน การทำสวนสมุนไพรและนำสมุนไพรมาใช้และแปรรูปเบื้องต้นเพื่อสุขภาพ

แนวทางการระดมทุน

ระดมทุนจากสมาชิก เชื่อมโยงแหล่งทุน และการสนับสนุนจากทางราชการ และเอกชน

กระบวนการคิดในการแก้ไขปัญหา

จัดทำแผนแม่บทชุมชนในแต่ละตำบล โดยทบทวนและเก็บข้อมูลของชุมชน วิเคราะห์ข้อมูลและวางแผนตำบลโดยชุมชนเองเพื่อนำไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน เพื่อการพึ่งตนเองบนพื้นฐานของทรัพยากรและภูมิปัญญาท้องถิ่น มีการจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกัน ตลอดจนการสร้างความสัมพันธ์ทางเครือญาติ ความเป็นพี่น้อง และมีการประชุมร่วมกันทุก 3 เดือน

องค์ความรู้ที่โดดเด่น

1. เกษตรผสมผสาน เกษตรธรรมชาติ
2. ปุ๋ยชีวภาพ
3. ของกินของใช้ในครัวเรือน
4. การอนุรักษ์ป่าชุมชนและป่าหัวไร่ปลายนา
5. การทำศูนย์สุขภาพชุมชน

ที่มา: กรมส่งเสริมการเกษตร "ทำเนียบแหล่งเรียนรู้วิสาหกิจชุมชน", 2552.